مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى

777

طب اكبرى ( فارسى )

بزدايد و كمى و زيادتى وزن قرص در استعمال كردن با اين طبيخ بر رأى طبيب است : اگر عفونت كمتر باشد ، از نيم درم هم كمتر آميزند . و اگر تعفن بيشتر بود ، از يك درم هم بيشتر كند . بالجمله ، بعد از پاك شدن روده از ريم و چرك ، به ادويهء مدمّله حقنه كنند تا قرحه را نغز سازد [ يعنى بهبودى بخشد ] . و اين ، چنان باشد كه صمغ و گل ارمنى و دم الاخوين و عصارهء لحية التيس و كاغذ سوخته باريك بساييد و در شيرهء لسان الحمل و توت خام آميزند و حقنه نمايند . بايد دانست كه اين ادويه [ يعنى حقنهء مذكوره و قرص زرنيخ ] حكم داغ دارند و از آن كه داخل روده داغ به آهن متعذر است به جاى او استعمال اين مقرر كرده‌اند ؛ اما بايد كه در ابتدا از اين‌ها به كار نبرند و كذالك اگر اسهال دموى و صفراوى باشد و با تب بود ؛ بلكه اين را وقتى به كار برند كه ماده غليظ و بلغم بود و آنچه از روده برآيد چرك باشد و تب نبود و با وجود آن اگر از استعمال او لذع شديد پديد آيد ، به روغن گل حقنه فرمايند ؛ اما اگر لذع نيارد ، مكرر استعمال نمايند . و اگر مريض تحمل او نتواند كرد ، نخستين مخدّر دهند بعده [ يعنى پس از آن ] عمل نمايند و عقب اين حقنه ، گل ارمنى و صمغ عربى با شيرهء خرفه حقنه كردن مفيد است . و فرق ميان مدّه و بلغم آن است كه مدّه در ته آب مىنشيند و به تحريك از يكديگر جدا مىگردد و در سلّ به تفصيل گفته شد . فايده : چيزهاى مجلّى نوشيدن چون ماء العسل و شربت نبات و ايارج فيقرا براى غسل قرحه و انبات لحم سودمند است [ اگر ] چند نوبت دهند . و دوغ و شير به آهن يا سنگ داغ كرده نفع تمام دارد . و اگر به زيادتى غذا حاجت آيد ، از آرد جو كه با سبوس بود شيره كشند و با شير پخته و نبات آميخته دهند و پايچهء گوسفند با صمغ عربى مفيد است . [ 1099 ] تنبيه : آنجا كه سحج به سبب خروج مدّه باشد و هنوز سحج منقطع نگشته ، بايد كه نخستين انقطاع سبب نمايند بدانچه در موضع [ آن سبب ] مذكور است ، بعده [ يعنى پس از آن ] در نظف مدّه و قرحهء روده توجه فرمايند .

--> - شيرهء لسان الحمل بسرشند و اقراص سازند و خشك گردانند و به وقت حاجت استعمال نمايند چنانچه گفته شد . و اگر از اجزاى اقراص مذكور طبيخ سازند ، الطف باشد .