شراب دينار و شراب اصول و شراب افتيمون دهند . و جهت اسهال ، كلكلانج حار « 1 » . و در هر دو حال ، براى رفع قبض ، مغز فلوس به جلّاب و روغن بادام مناسب است . و بعضى اطبا ، زرداب كه به سبب استسقاء زقى گشته به مطبوخ هليله زرد و تمر هندى و آب شاهتره دفع مىنمايند . و بدان‌كه هليله زرد ، در دفع استسقا زقى كه از گرمى باشد ، نفع كلى دارد ؛ چنانچه سكبينج ، بهترين مسهلات است در استسقا كه از برودت بود . بعد از استفراغ ، جهت تقويت جگر ، قرص انبرباريس و قرص گل و شراب انار و شراب سيب و مانند آن دهند . و جهت ادرار ، قرص مازريون « 2 » و مانند آن چون حبوب و مطبوخات كه از اسارون و باديان و نانخواه و تخم كرفس و سنبل و وجّ و انجدان و پودينه و هليون و كاكنج ساخته باشند ، به كار برند . و نفع مدرات ، آن است كه مائيت ، مندفع مىشود به بول و در فضاى شكم جمع نتواند گشت ؛ ليكن بر مدرّ واحد اقتصار ننمايند ؛ بلكه اشياء مدرّه تجديد همى كنند تا طبع به يك چيز الفت نگيرد ؛ زيرا كه چون طبيعت

--> ( 1 ) . صفت كلكلانج حار : هليله ، بليله ، آمله ، فلفلمويه ، برنگ ، تخم كرفس ، شيطرج هندى ، فلفل ، لسان العصافير ، زيرهء كرمانى ، ريوند چينى ، نمك اندرانى ، نمك عجين ، نمك هندى ، نمك سرخ و نانخواه ، از هريك سه درم ؛ تربد ، يك رطل ؛ آملهء منقّى ، سه رطل ، جمله هجده چيز است . آمله را در بيست و چهار رطل آب بپزند تا هشت رطل بماند ، پس صاف نمايند و در آن آب صافى كرده چهار رطل فانيد اندازند و باز بجوشانند تا به قوام عسل آيد ؛ پس يك رطل روغن كنجد تازه بر آن آميزند و حركت دهند تا برابر شود ؛ پس باقى ادويه [ را ] كوفته و بيخته در وى بسرشند . و همين عمل دارد جهت اخراج آب استسقاء ، دواء الكركم و معجون لك صغير و كبير . ( 2 ) . صفت قرص مارزيون : مارزيون مدبّر ، پوست هليلهء اصفر ، آرد جو ، از هريك مساوى بگيرند و به طبرزد اقراص سازند و يك مثقال باجلاب دهند . نوع ديگر : تخم كاسنى ، ده درم ؛ تخم مازريون با برگ او و غاريقون و عصارهء غافث ، از هريك يك درم و چهار دانگ ، گل سرخ و مغز تخم خيار ، از هريك دو درم و نيم ، كوفته و بيخته ، از مجموع [ آن‌ها ] ده قرص سازند و هر روز يك قرص بدهند . [ 1024 ] فايده : مازريون [ را ] تا مدبّر نكنند به كار نبرند در ادويهء خوردنى كه از جمله سموم است . و طريق مدبر كردن وى آن است كه : دو شبانه روز در سركه تر كنند چنان‌چه سركه بالاى او باشد ، بعده [ يعنى پس از آن ] سه بار به آب شيرين بشويند و در سايه خشك نمايند . و اگر ضرورتى باشد در آفتاب نهند تا زود خشك شود . و بهتر آن است كه مارزيون ، تازه و بزرگ برگ باشد . و بعضى تا هفت روز در سركه مىدارند و بعضى بر يك روز قناعت مىكنند و در سرما در آفتاب خشك مىكنند و در گرما در سايه .