كرد و هم‌چنان هر عرض را به چيزهاى موافقه زوال توان نمود . [ 1423 ] فايده : در محافظت بعضى از اعضاى عزيز كه عند ظهور نشان آبله توان كرد : امّا محافظت چشم ، آن است كه سماق اندر گلاب تر كنند و بپالايند و اندكى كافور درو گداخته بچكانند . و آب گشنيز تر و آب تخم انار ترش و مازو به گلاب سائيده در چشم چكانيدن ، چشم را از آبله نگاه دارد . و حضض و صبر و شياف مامثيا و اقاقيا از هر يك درمى و زعفران ، نيم دانگ ، همه را كوفته و بيخته شياف سازند و به آب گشنيز تر بسايند و بيرون چشم طلا سازند همين عمل دارد . و اگر آبله پديد آمده باشد ، كافور اندر گلاب حل كنند و به چشم چكانند . و هرگاه اين تدبيرها سود ندهد و چشم سرخ باشد يا بر سياهى چشم بثور ظهور كرده باشد ، سرمهء اصفهانى و كافور به آب گشنيز حل كنند و هر لحظه به چشم اندر چكانند . و سرمه با گلاب سائيده نفع تمام دارد ؛ خاصه اگر استعمال او اول اتفاق افتد . و شياف ابيض به شير عورت [ در ] آن را كه بثور در چشم برآمده باشد سودمند است . و هرگاه بدانند كه چشم برآمده مىشود از امتلاء - و آن را جحوظ گويند - بايد كه بعد از استعمال ادويه مذكوره در چشم ، رفاده بر پشت گذارند و تختهء سرب به اندازهء چشم بالاى رفاده نهند و به عصابه بربندند تا چشم را فرو نشانده دارد و گاه‌گاه همى گشايند و باز بربندند . محافظت بينى آن است كه سركه و گلاب يا سركهء تنها هر لحظه چند قطره بچكانند يا بيمار خود استنشاق نمايد . و اگر صندل و شياف ماميثا و آب غوره شياف سازند و آن را با گلاب يا آب بسايند و استنشاق فرمايند يا در بينى چكانند نفع دهد . و روغن گل يا روغن مورد با قدرى كافور چكاندن و اندرون بينى ماليدن سودمند است . محافظت حلق آن است كه به مجرد ظهور آبله و تحقيق تب جدرى و حصبه ، بفرمايند كه انار با دانه بخايد و آب او فرو برد هر ساعت و به شربت خرنوب غرغره نمايند . و اگر سماق و گل سرخ و عدس مقشّر در گلاب بجوشانند و بپالايند و بدان تغرغر فرمايند ، سخت صواب باشد . و تغرغر به آب سخت سرد ، نفع تمام دارد خاصه اگر گلاب به او يار [ يعنى مخلوط ] كنند . [ و نيز ] رب انار و رب شاه‌توت سودمند است . محافظت شش آن است كه چون آبله در بدن ظاهر شود و سينه و آواز درشت باشد و حرارت قوى نباشد و طبع نرم نبود ، اندك‌اندك مسكه و شكر بليسانند كه نفع تمام دارد .