نوع دوم : آنكه كثرت منى و غلبه خون باعث سرعت شود . و علامت او ، اعتدال قوام [ و ] كثرت منى و قوت آلت است . علاج : رگ زنند [ و ] تقليل طعام نمايند و چيزهاى خون‌افزا چون گوشت و مانند آن بگذارند . و سكنجبين و آب انارين و شربت نارنج و غوره و مانند آن بنوشند . و جماع بسيار كنند كه به غايت سود دارد ؛ خاصه اگر زمانى طويل جماع اتفاق نيفتاده باشد . نوع سوّم : آنكه منى حرارت و حدّت پذيرد پس به حركت جماعى يا به مجرد مباشرت فاحشه [ يعنى تلاقى فرجين بدون دخول ] يا به مجرد نعوظ ، به حسب قوت و ضعف سبب ، اشتداد كند حدّت و حرقت ، و بدان سبب اوعيهء منى متأذّى شود [ و ] منى را به سرعت دفع مىنمايد . و علامت او آن است كه وقت برآمدن ، لذع و حرقت روى نمايد و رنگ منى زرد و قوام او تنك [ يعنى رقيق ] باشد . علاج : هرچه در وى تبريد و ترطيب بود مع القبض استعمال نمايند ؛ مثلا شربت خشخاش با شيرهء تخم خرفه و تخم كاهو و تخم حماض و مانند آن بنوشند و برنج و عدس با شيرهء خشخاش آميخته غذا سازند و ادويهء سرد و تر ضماد نمايند . نوع چهارم : آنكه اعضاى رئيسه ضعيف شود و به تبع آن در ساير اعضا ضعف عارض گردد و بالضرور سرعت پديد آيد . و بدانند كه در اين قسم سرعت نمىافتد مگر با نقصان باه . علامت و علاج آن : از ضعف باه جويند و به حسب او تدارك كنند . [ 1208 ] انتباه : هم‌چنان كه در قوت و ضعف باه ، فروج را خاصيّت است ، در سرعت و امساك

--> - ايجاد مىكند كه ليست مفصلى از آن‌ها در كتاب « تذكرة اولى الالباب » در ذيل عنوان « شهدانج » ذكر شده است و اساسا اين مفاسد ، بر اكثر ادويهء باهيه مترتب است . و بايد با تقويت عمومى بدن و رعايت اعتدال در امر جماع و لذات جنسى ، قوت اين نعمت الهى را برقرار داشت ؛ زيرا اعتدال و تقليل اين امر ، خود بهترين مقوى اعضاى رئيسه و بدن و حتى سالم‌ترين ملذذ ! است . و فراموش نبايد كه لذات دنيا و توان ما محدود و روح لذت‌طلبى و افزون‌خواهى انسانى نامحدود است و لذا اعمال اين خواست‌ها بر قالب جسمانى باعث ضعف آن است و البته خداوند عالم آخرت را عرصهء برآوردن اين نيازهاى بىپايان بشر قرار داده است . گفتنى است كه حكيم ارزانى در كتاب « قرابادين قادرى » تاكيد مىكند كه تمام ادويهء باهيه ، افراط در آن‌ها منهدم‌كنندهء قواى جنسى است . و البته بعضى اندكى هم استعمال شوند همين اثر سوء را دارند . م .