مىگيرد جهت حرارت موضع [ يعنى فرج ] و حركات [ جماعيه ] . اگر سبب قلت ، حرارت آلات منى بود ، نشان او غلظت و زردى منى است و سهولت خروج . [ و به ] ادويه تبريد انتفاع يافتن و در خصتيين ، عظم و در رگ‌هاى قضيب برآمدگى پيدا بودن . فايده : غلظت منى ، بر تقديرى است كه حرارت مفرط باشد ؛ « لأنّ الحرارة المفرط تشوى و تجفّف » « 1 » . و آنجا كه به افراط نبود ، رقت ضرورى است ؛ « لأنّ الحرارة تذوب و ترقّق إذا لم يفرط » « 2 » . اگر سبب قلت ، رطوبت آلات منى بود ، نشان او رقت منى است و كثرت او و سستى قضيب و به آب و مانند آن ضرر يافتن و به مجففات منتفع گشتن و قاروره سپيد و غليظ بودن . و اگر سبب قلت ، اجتماع برودت و يبوست يا برودت و رطوبت يا حرارت و يبوست باشد ، نشان او از تركيب آنچه در بسايط گفته شد ظاهر شود . و بايد دانست كه اجتماع حرارت و رطوبت ، سبب قلت نمىشود ، بلكه موجب كثرت منى است ؛ چنان‌چه « شارح اسباب » گفته : « المزاج الحارّ الرّطب فهو السبب الفاعل للدم النضيج الصالح المستلزم لكثرة تولّد المنى و الروح الشهوانى و النفخ المنعظ و لا يمكن أن يكون سببا لقلة المنى » « 3 » . علاج : اگر يبوست و لاغرى آلات منى سبب باشد ، اغذيهء مرطبه چون لبنيات و اسپيدباجات و مانند آن تناول نمايند . و از اشربه هرچه مرطّب بود بنوشند . و بدانند كه دواء الترنجبين نفع تمام دارد . و كذلك استحمام و سرور و لهو و تدهين و هرچه فرحت و رطوبت افزايد . اگر برودت سبب باشد ، زنجبيل مربا و معجون لبوب « 4 » كه منى افزايد و معجون

--> ( 1 ) . ترجمه : « زيرا حرارت شديد خشكى مىآورد » . م . ( 2 ) . ترجمه : « زيرا حرارت معتدله ، رطوبات را ذوب مىكند » . م . ( 3 ) . ترجمه : « مزاج گرم و تر نمىتواند سبب قلت منى شود ؛ چون گرمى و ترى ، سبب توليدكنندهء خون نضج يافتهء آمادهء توليد منى زياد و روح شهوانى و نفخ نعوظآور مىباشد » . م . ( 4 ) . صفت معجون لبوب : مغز بادام شيرين ، مغز چهار مغز ، مغز حب البطم ، مغز حب الصنوبر ، مغز حب الزلم ، مغز فندق ، مغز پسته ، مغز نارجيل تازه ، مغز حبّ القلقل ، تخم خشخاش سفيد ، تودرى ، كنجد مقشر ، تخم خربزه ، تخم جرجير ، تخم جوز ، تخم پياز ، تخم شلغم ، تخم رطبه ، بهمنين ، زنجبيل ، دار فلفل ، كبابه ، قرفه ، دارچينى ، شقاقل ، تخم هليون ، خولنجان ، از هر يك مساوى بگيرند و به سه چندان عسل بسرشند .