[ 1178 ] فصل [ پنجم ] : اندر وجع مثانه « 1 » اين را هفت سبب است : يكى ، ورم . دوم ، قرحه . سوّم ، جرب . و اين هر سه گفته شد . چهارم ، حصات . پنجم ، باد . و اين هر دو گفته آيد . ششم ، آنكه سوء مزاج گرم يا سرد در مثانه افتد و درد آرد . و اين سوء مزاج [ يعنى سبب ششم ] بر دو نوع است : نوع اول : آنكه [ سوء مزاج ] گرم [ باعث وجع مثانه ] باشد . و اين از كثرت تناول مدرات و چيزهاى گرم پديد آيد . و علامت او تشنگى است و در مثانه درد و حرقت يافتن و بول زرد و سوزان آمدن . علاج : از تخم خرفه و تخم خيار و تخم كدوى شيرين و تخم كاهو و تخم كاسنى شيره كشند و با شراب بنفشه و خشخاش بدهند و بنادق به زور بارد با اين شربت‌ها و آب كدو با سكنجبين سود دارد . و بايد كه صندل و فوفل و آرد جو به آب عنب الثعلب و آب كاسنى ضماد نمايند و روغن بنفشه و كدو و نيلوفر بمالند و در احليل ، زرق فرمايند . و به طبيخ بنفشه و نيلوفر و تخم خرفه و عنب الثعلب آبزن سازند . و بهترين غذا ، قليهء اسباناخ و زردهء تخم‌مرغ و قليهء خيار و گوشت مرغ به آب انار است . نوع دوم : آنكه سوء مزاج سرد باشد . و سبب او ، خوردن اشربه و ادويهء و جز آن است . و علامت وى ، سپيدى بول است و عقب تناول ادويه سرد شديد البرودت چون كافور و مانند آن يا عقب هبوب رياح سرد عارض گشتن . و قال « ارسطو » : « الريح الباردة توهن الحرارة و تضعفها بالمضادة و تبرّد البدن لا سيّما الأعضاء العصبية » « 2 » . علاج : تخم باديان ، تخم كرفس ، پودينه ، انيسون ، تخم زردك و سداب بجوشانند و بپالايند و شراب دينار در وى آميزند و بنوشند . و چيزهاى مسخن چون سداب و

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Cystalgia ; pain in the bladder . ( 2 ) . ترجمه : « ارسطو » مىگويد : باد سرد به سبب ضدّيتش با حرارت ، حرارت بدن را سست مىكند و بدن را سرد مىكند مخصوصا اعضاء پر عصب را . م .