مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى

839

طب اكبرى ( فارسى )

[ 1165 ] فصل [ هفتم ] : اندر جرب الكليه « 1 » وى آن است كه بثور صغار در گرده حادث شود و به سبب مرارت و بورقيت خارش آرد . و اين خارش ، بيشتر آن‌گاه افتد كه بثور مذكوره منفجر گردند . و سبب اين علّت ، تناول چيزها است كه خون را گرم كند يا مولّد صفرا و بلغم باشد . و علامت او آن است كه در گرده درد و خارش و دغدغه و نخس محسوس شود . و اطراف ، سرد باشند . و پوست‌هاى باريك با ريم اندك و خون همراه بول برون آيد . و اين ، نشان انفجار بثور است . و آنجا كه بثور بر ظاهر گرده بود ، وجع شديد دايم باشد . و اگر در باطن او بود ، در مجارى بول هنگام برآمدن بول ، درد و سوزش زياده شود و بعده [ يعنى پس از آن ] ساكن گردد . بايد دانست كه قلت و كثرت درد به حسب كمى و بيشى بثور و اتساع قروح است . علاج : جهت تنقيه ، رگ باسليق زنند يا بر موضع گرده حجامت كنند . و به طبيخ شاهتره و آلو و سپستان ترنجبين آميخته بنوشند تا طبع بگشايد . و قىء و حقنهء نرم نفع دارد . و كسى را كه قىء آسان باشد ، بايد كه هر سه روز قىء كند . و بدانند كه شربت بنفشه و نيلوفر و خشخاش و بنادق به زور « 2 » خوردن خاصه بعد از تنقيه و خطمى و بقلهء يمانى و اسباناخ و گشنيز ميل كردن سودمند است . و روغن بادام با شياف ابيض آميخته در احليل چكانيدن و در آب چشمه شور و گوگرد در آمدن و آب آهن داغ نوشيدن ، فايده دارد .

--> ( 1 ) . قاموس القانون : Renal pustules . ( 2 ) . صفت بنادق به زور : مغز تخم خربزه ، دو درم ؛ مغز تخم خيار ، پنج درم ؛ مغز تخم كدو ، تخم خطمى ، تخم بنج ، خرفه ، مغز بادام ، نشاسته ، رب السّوس و خشخاش سپيد ، از هريك دو درم ، جمله را نرم بكوبند و به لعاب اسبغول ، بنادق [ يعنى اقراصى مثل فندق ] سازند . و چون خواهند ميل نمايند ، با او گل ارمنى يار [ يعنى مخلوط ] گردانند تا تجفيف و اندمال نيز حاصل شود .