[ 1158 ] فصل [ سوم ] : اندر ضعف كليه اسباب او نيز سه است : يكى ، سوء مزاج او . دوم ، هزال . و سوّم ، آنكه جرم گرده سست شود و مجارى او وسيع گردد از كثرت استعمال مدرّات يا افراط جماع يا از ضربه و سقطه كه بر گرده رسد يا از مشى بسيار و سفر [ با ] اضطرار و جز آن [ و نيز ] سوارىها و رنج‌ها كه ماندگى و تعب احداث نمايد در وى . و علامت ضعف گرده آن است كه گاه‌گاه درد كند ؛ خصوصا هنگام انحناء و انتصاب و هنگام از پهلو به پهلو گشتن . و قوت باه و تقاضاى بول كمتر باشد . و بول غسالى آيد مثل آبى كه گوشت تازه در او شسته باشند . و اگر زمانى بدارند ، رسوب كند و بر سر بول همچون كفك دريا پديد آيد . انتباه : غسالة البول ، آن‌گاه است كه غذا در جگر هضم شده باشد ؛ و گرنه قبل از اين هضم ، بول مائى مىباشد . كذا قال « شارح الاسباب » . و استدلال بر سبب موجبهء [ غساليّت ، ] از وجود ما تقدم وى توان كرد . علاج [ ضعف از سوء مزاج ] : اگر سوء مزاج سبب باشد ، در تبديل مزاج كوشند به حسب حرارت و برودت . و در مادى ، تنقيه را مقدم دارند بر وفق ماده . و نيكوترين منقّيات در اين علت ، فصد باسليق است و قى ؛ به خلاف اسهال و مدرات كه علّت [ را ] به مجارى بول مىآرد و سبب سحج مىگردد . امّا اگر تنقيهء ماده كرده باشند و قدرى در نفس عضو باقى باشد ، چيزهاى مدرّه نفع تمام مىبخشد . و كذلك مسهل [ را ] تا ضرورت نباشد ندهند ؛ زيرا كه اگرچه مسهل ماده را از مجارى بول به امعا مىآرد امّا از آنكه بعضى اجزاى او خالى از ادرار نيست ، چيزى از مادهء بدن به مجارى بول هم مىفرستد ؛ « كما لا يخفى » . ادويه كه ضعف با حرارت را مفيد است : دم الاخوين ، گلنار ، گل ارمنى ، عصارهء لحية التيس ، صمغ عربى ، [ همه را ] باريك ساخته با شيرهء لسان الحمل بنوشند . و سركه و روغن