مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى
مقدمه و فهرست 24
طب اكبرى ( فارسى )
[ 83 ] اسباب جزئيهء دوار كه عبارتند از اخلاط رقيقه يا غليظه يا رياح كثيره يا غليظه و يا به مشاركت اخلاط و رياح عضو ديگر است . [ 84 ] قسم اول : دوارى كه مادهء آن از خون ، صفراء ، بلغم ، سوداء يا رياح در نفس دماغ باشد . [ 85 ] قسم دوم : دوار شركّى ؛ يعنى مادهاش در عضو ديگرى باشد كه خود بر چهار صنف است . [ 86 ] صنف اول : دوار به شركت مادهء معده كه چهار قسم است : [ 87 ] اول : اخلاط بارده جمع شوند در معده . [ 88 ] دوم : رياح بارده متولد شود در معده از اخلاط بارده . [ 89 ] سوم : اخلاط حارّهء مرّيه در معده جمع آيند . [ 90 ] چهارم : رياح حارّه در معده متولد شوند . [ 91 ] صنف دوم : فضله در شرائين صدغين يا شرائين پس گوش يا شرائين سباتيّه جمع شوند و دوار آرند . [ 92 ] صنف سوم : فضله در وداجين حاصل شود و دوار آرد . [ 93 ] صنف چهارم : ماده ، در رحم يا مثانه يا كليهها يا پاها يا ساقها يا رانها يا مراق جمع شود و دوار آرد . [ 94 ] ساير اصناف دوار . [ 95 ] دوار حادث از ضربه و سقطه . [ 96 ] دوار حادث از حدوث ناگهانى سوء مزاج مختلف ساذج . [ 97 ] دوار حادث از حركت زياد سر . [ 98 ] دوار حادث از ضعف قلب مثل ناقهين . [ 99 ] فايده : معنى « سوء مزاج مختلف » در كلام اطّباء . [ 100 ] فصل پنجم : در سبات و تعريف آن . [ 101 ] سبات حادث از سوء مزاج بارد مفرط ساده . [ 102 ] سبات حادث از جمع رطوبات خام در مقدّم دماغ . [ 103 ] سبات حادث از ارتفاع بخارات ردّيه . [ 104 ] سبات حادث از ضربه بر صدغين . [ 105 ] سبات حادث از شكستگى قحف . [ 106 ] سبات حادث از تصاعد بخارات معده به سوى سر . [ 107 ] سبات حادث از ارتفاع بخارات پست از ريه به سر . [ 108 ] سبات حادث از تولد كرم در رودهها يا احتباس خون يا حيض يا نفاس در رحم . [ 109 ] سبات حادث از پرخونى بدن . [ 110 ] سبات حادث از رنج يا رياضت عنيف .