محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )

91

مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )

عنبيه رطوبت بيضيه است و هي رطوبة صافية شبيهة ببياض البيض و آن رطوبتى است صاف مشابه به سپيدى تخم مرغ ، يعنى از روى لون و صفا و قوام و لهذا بيضيه نامند . و منفعت خلقت اين رطوبت پيش روى جليديه آن است كه ضوء قوى به تدريج بر جليديه افتد و بدان سبب جليديه از اذيت ضوء قوى و هواى گرم محفوظ ماند . و سه مرض به اين مختص است . و الطبقة الرابعة العنكبوتية و پردهء چهارم عنكبوتيه است و هي طبقة شبيهة بنسج العنكبوت و آن پرده‌اى است مشابه بافت عنكبوت و هي بعد الرطوبة البيضية و وى پس از رطوبت بيضيه است و طبقهء مذكوره از كنارهء شبكيه رسته و شاخه‌هاى باريك از طبقهء مشيميه به اين آميخته و او حاجز است ميان جليديه و بيضيه و چون به غايت تنگ است مانند خانهء عنكبوت بدين نام مسمى شده . و فائده رقتش آن است كه منع ابصار نكند . و دو مرض به اين طبقه مختص است . و بعد هذه الطبقة و پس از اين پرده ، الرطوبة الجليدية رطوبت جليديه است و هي رطوبة صافية تشبه الجليد و آن رطوبتى است صاف مشابه به برف و اين رطوبت اشرف اجزاى چشم است ، زيرا كه تعلق حقيقى بصارت به دو است و باقى اجزا همه خادم‌اند ، لهذا در وسط واقع شده تا محفوظتر باشد . و از آن كه او جامد و صافى است مانند برف جليديه نامند ، زيرا كه ترجمه جليديه برف است و چون گرد شكل است برديه نيز نامند و ترجمهء برد كه در اين محل واقع شده ژاله است و مقدم وى پهن است و مؤخَّرش دراز . فائدهء پهنائى قدّامش آن كه وقوع اشباح را مواقع بزرگ باشد و مرئى خرد را نيز نصيبى وافر بود . و فائدهء درازى مؤخرش آن كه اشباح در عصبهء مجوفه بهندام اندر شود . و يك مرض بدان مختص است و به مشاركت بسيار افتد . و بعدها الرطوبة الزجاجية و پس از جليديه رطوبت زجاجيه است و هي تشبه الزجاج الذائب و وى مشابه است به آبگينهء گداخته ، زيرا كه صاف غليظ القوام سپيد رنگ است به اندك سرخى مائل ، گويا زجاج ذائب است لهذا زجاجيه گويند و بر نصف مؤخر جليديه مشتمل گشته جهت تبليغ غذا به جليديه . و امراض كه در اين طبقه افتد دو است علاج او صعب است نسبت به امراض ديگر اجزاى چشم ، براى بُعد وصول اثر دوا داخلى بود يا خارجى و بهر تعسر اطلاع بر علت اين رطوبت . و الطبقة الخامسة الشبكية و پردهء پنجم شبكيه است و هي بعد الزجاجة و وى پس از زجاجيه است و طبقهء مذكور از اطراف عصبه مجوفه ناشى شده است و بر زجاجيه و جليديه از طرف خلف مشتمل گشته تا آنجا كه ما بين جليديه و بيضيه است و از آنكه اشتمال او بر اين دو رطوبت مانند احتواى شبكه است بر صيد به شبكيه مسمى شده . و امراض كه بدين افتد پنج‌اند و علاج آنها نيز صعب است ، زيرا كه اثر دوا خوب نمىرسد و ايضا ذكى الحس و كثير الشريان است . و الطبقة السادسة المشيمية پردهء ششم مشيميه است و هي تشبه المشيمة و وى مشابه مشميه است و هي بعد الشبكية و وى پس از شبكيه است . بدان كه بافت اين طبقه از اطراف غشاى رقيق دماغى و از آورده و شريان واقع است و مشيمه از آن گويند كه