به جانب مجذوبٌ عنه نمانده و جذب ماده به قريب لا محاله اسهل باشد ، چنانچه جذب كرده مىشود مادهء رحم به محجمه كه بر ساقين نهند . و إن كان العهد بعيداً فيسيل من نفس العضو و اگر باشد عهد حصول مادهء بعيد ، پس سائل كرده شود يعنى برآورده شود ماده از نفس عضو ، كه ملاك امر تنقيهء عضو مقصود است . و اسهل‌ترين و اكمل‌ترين طُرق در اخراج همين است كه از ذات آن عضو بود و مدت قريب عهد تا سه روز است ، نهايت پنج و ما بعد او بعيد عهد باشد . فائده اندر طرق امالهء ماده از عضوى به عضوى و وى به اصناف است : يكى آن كه عضوى كه برابر او است محكم بربندند چنانچه متألم گردد ، تا به سبب الم ، ماده بدانسو باز گردد . دوم آن كه بر عضوى كه برابر او است محجمه گذارند يا ادويهء گرم جاذب ضماد نمايند . سوم آن كه اگر ماده در دست راست بود مثلا ، به دست چپ رياضت كردن فرمايند و بار گران برداشتن ، چنانچه شخصى نزد جالينوس چيزى گران از راه دور از يك دست گرفته آورده بود و بدان سبب همان دست ورم كرده ، جالينوس او را گفت كه هم وزن آن چيزى به دست دوم گرفته روانه شود ، چنان كرد ، صحت يافت بى تدبير ديگر . چهارم آن كه اگر ماده در سر و چشم باشد بايد كه ادويهء درد نشان بر آن اول نهند و پاى را سخت بمالند ، يا در آب گرم گذارند ، يا از طنابها پايها را بربندند ، چنانچه در شدّ اطراف مشروحا گفته شد . و همچنان هر گاه ماده به باطن روى نهند و خواهد كه بر معده و سينه افتد ، بايد كه شدّ اطراف كنند تا برگردد . و هر گاه اماله مطلوب شود تمهّل نبايد كرد كه اماله اندر ابتدا آسان است . و بدانند كه اگر ماده اندك و قليل الحركت باشد امالهء او به غير استفراغ كافى است و خوف ضرر ندارد ، اما اگر بدن ممتلى بود و ماده كثير الحركت ، اماله مع الاستفراغ بايد كرد تا به آفتى ديگر نه‌انجامد . و ايضاً معلوم نمايند كه ادرار بول ، به تعريق باز مىماند و عرق مفرط ، به ادرار بول و اسهال ، به قى و قى ، به اسهال . بالجمله در اماله مراعات مخالف لازم است ، چنانچه گذشت ، خواه به محل قريب باشد يا به محل بعيد ، مثلا كسى را كه از كام و دهان خون آيد و خواهند به جانب مخالف قريب بگردانند به طرف انف مائل سازند و اگر خواهند دور تر برند از دست يا پاى رگ زنند . و كذا زنى كه ذى باسور بود و خواهند به عضو قريب آن را بازگردانند به جانب رحم مائل بايد ساخت تا به حيض برآيد و اگر خواهند دور تر برند رگى از نيمهء بالا بكشايند . و تا ممكن باشد به هيچ وجه به جانب اعضاى رئيس و شريف و قوىّ الحس ماده را نبرند ، بلكه به عضوى خسيس كه قريب آن باشد و قوى بود منجذب سازند . انتباه اندر قانونى چند كه طبيب را محافظت آن واجب است و اين اقسام است : اول آن كه در فصول قوى الحرارت و قوى البرودة مهما امكن از اسهال قوى و كىّ و بطّ و مُقىّ قوى اجتناب بايد كرد . دوم آن كه هر گاه طبيب حاذق حسب حدس صناعى خود تحقيق اسباب و نوع مرض نموده