مرباى هليله به عرق باديان در اينجا نفع دارد و نوشدارو گاه گاه دادن مفيد و عند الضرور آنچه در قسم اول گذشت به كار توان بست . الاعتقال بايد دانست گاه باشد كه اطفال را به سبب غلبهء رطوبات كه مضعف قوىاند يا به سبب عدم انصباب مرار به امعا شكم قبض شود . علاج آن است كه زهرهء گاو و بخور مريم بر ناف او طلا نمايند ، يا روغن زيت فقط ، يا مسكه به آب گرم آميخته بر شكم بمالند و دست آهسته‌آهسته بر آن كشند از طرف معدهء سمت ناف و زهار . و اگر اين تمريخ كفايت نكند ، حمول به كار برند و بهترين حمول زبل الفار است . همچنان بابت بردارند و صابون را تراشيده و شافه مانند ساخته بر داشتن زود اثر كند . و شافه شكر طبرز و به دستور و صابون و شكر سرخ به هم سرشته و شافه ساخته كذلك . و اگر عسل به قوام آرند تا سخت شود و شافه سازند و برنهند زود عمل كند . و اگر در عسل معقود فودنج آميزند با بيخ سوسن آسمانجونى كوفته ، بيخته ، يا سوخته و خاكستر ساخته آميزند قوىتر باشد . فائده [ تدبير اعتقال ] آنچه گفته شد از تمريخ و شياف حاره ، مخصوص به آن قبض است كه با تپ نباشد ، چه ، اگر با تپ بود ، روغن بر معده نشايد ماليد و حمولات گرم نبايد برداشت . و ادويه‌اى كه قبض مع الحرارت را سود دهد اين است : بنفشه ، كوفته ، بيخته و با شكر سرشته ، شافه سازند و بردارند . و اگر كفايت نكند اين شافه به كار برند : گل بنفشه سه درم ، گل خطمى دو درم ، برگ سنا پنج درم ، نمك سنگ يك درم ، شكر سرخ هفت درم ، مغزه فلوس خيار شنبر هفت درم ، شيافها سازند مختصر و بردارند سريع العمل است . و ايضا اگر مغزه فلوس خيار شنبر به گلاب حل كرده نيم گرم بر شكم ضماد نمايند مناسب است . انتباه [ شرط تليين به مشروبات ] هر گاه از شافها و تمريخ قبض نكشايد و يا در استعمال آن مانعى بوده به مشروبات تليين توان كرد ، حسب حاجت و مزاج . المغص بايد دانست كه مغص درد روده را گويند ، خواه مع الاسهال باشد ، خواه مع القبض و ليكن در اينجا تدبير مغص كه بىاسهال بود ذكر مىشود و نشان وى آن است كه طفل بگريد و خود را به پيچد و اين بيشتر كودك شيرخوار را مىافتد ، به سبب ضعف معده ، از شرب شير ، خاصه اگر كثير خورانند ، كه در اين صورت ريح متولد مىشود و درد مىكند به تمديد فضاى امعا . علاج : آب گرم و روغن زيت بسيار ، كه گرم باشد ، با قدرى نمك ممزوج ساخته و در مثانه گاو انداخته بر شكم تكميد كنند . و به دستور ، تكميد شير گاو تازه نيم‌گرم نفع تمام دارد . و كذلك پشك گوسپند سائيده و گرم كرده ، در لته بسته ، تكميد كردن . و نانخواه سائيده و به سپيدهء بيضه سرشته ، بر شكم طلا كردن . و باديان كوفته و بيخته و وج مسحوق تنها تنها ، يا يك جا كرده و به شير آميخته دادن سودمند است . و انيسون و مصطكى در شير به دستور . و انفع تدابير آن است كه مرضعه شكم طفل را به زبان بليسد ، سه نوبت ، از ناف تا سر معده و بعد هر ليسيدن آب دهن بيندازد و از اين عمل اثر كلى مشهود شده . و ايضا طفل را بر شكم دايه يا بر ران او خوابانيدن ، چنانچه شكم طفل ملاصق شكم ، يا ران دايه بود ، آهسته آهسته جنبانيدن و اعصاب پشت او به روغن گل و امثال آن ماليدن مجرب است در تسكين درد شكم . و كذلك عنبر