در آب نطول گل خطمى و امثال آن نيز جوشانيده باشند ، بهتر است و اگرنه آب فقط هم كافى است . پسر اين درويش را كه حبيب الله نام دارد و در سن سه سالگى همين مرض پيدا شده بود و از شدت تعسّر ، نفس بر جا منقطع گشته و از اشربه و العبه هيچ چيز سود نمىداد ، آخر الامر به الهام ايزدى در نيم شب عمل نطول نموده شد ، فجاءةً به عنايت شافى مطلق ، نفع او پديد آمد . و ديگر جايهاى نيز به مرات فرموده شد و همچنان مؤيثر آمده . خرخرة عظيمة في النوم ، يعنى آواز بلند كه از سينه در خواب و شبها اطفال را پديد آيد سبب آن ، كثرت رطوبات است در رباط ايشان ، خصوص حالت نوم ، چه ، وقت خواب رطوبت در باطن جمع مىشود و بدان سبب مزاحمت مىرساند نفس را در خروج ، خاصه ، اطفال را كه تن آبادان باشند ، زيرا كه مجارى نفس ايشان ضعيف مىباشد . و علاجش آن است كه ماء العسل گرم قرط قرط بنوشانند و تخم كتان كوفته و به عسل سرشته اندك اندك بليسانند و زيره اگر كوفته ، بيخته ، به عسل آميخته ، اندكى بدهند ، همان عمل كند . و بايد كه اصلاح شير نمايند و شكم سير شير ننوشانند و غذا به دستور ، بعد گرسنگى تمام مىداده باشند و از هواى سرد و آب سرد احتراز فرمايند . و بن گوشها به زيت گرم كرده چرب دارند و حلق و دست و پا و سينه را نيز . و اگر به حكمت قى آورند كه گريه نكند ، بسيار سود دهد . و بدانند كه گريه در ابتداى اين علّت مضرت دارد و گرفتن نبات در دهن و گاهى حلواى مغز بادام عسلى دادن نفع دارد . و بسيار باشد كه به لعق تخم كتان و عسل و خوردن طعام نرم و چرب داشتن سينه و حلق ، اين مرض زائل شود و به تدبير ديگر احتياج نيفتد . فائده [ پيدايش خرخره ] گاه باشد كه اطفال شبها مغز جوز و امثال آن چيزى چرب مىخورند و عقب آن فورا آب سرد مىنوشند و در محل گرم بخوابند و به اين علت مبتلا گردند و بهترين تدبير آن رب شاه‌توت خورانيدن است تا چند روز ديگر امور كه مذكور شد محافظت نمودن . و گاه باشد كه اين علت مقدمهء صرع بود و چون چنين باشد جندبيدستر سوده بر بينى و گوش و كف دست و پاى و شقيقهء او بمالند و اندكى بخورانند و در غذا احتياط نمايند و هر چه به صرع مفيد است و به خرخره نافع استعمال فرمايند . الفواق ، يعنى هكهك و زعم عورات اين است كه اطفال را حصول فواق براى توسيع كردن معده و روده مىافتد ، لهذا به علاج آن نمىپردازند . بالجمله اگر كمتر است و احيانا مىشود ، محتاج به دوا نيست . و اگر ايذا مىدهد تدارك بايد كرد و آن چنان باشد كه جوز هندى با شكر سوده بدهند و جندبيدستر در آب حل كرده قدرى خورانيدن نفع دارد و جُند در سركه و گلاب حل كرده فواق قوى دفع كند . و آن را كه ذى ادراك باشد ايقاع غفلت و تحيّر در امور مُخوفه و مُحزنه و مُعجبه و مُلعبه كثير النفع است و اين عملى است مشهور و مجرب . و ايضا اگر رشتهء تارى از لباس طفل مرضعه بگيرند و به آب دهن تر كرده بر سر و پيشانى او چسپانند فواق هائج فوراً گفته‌اند كه ساكن گردد . و اكثر آب پودينه به شكر دادن مجرب است . و آنچه از تناول چيزهاى تيز يا خشك افتد به آب