و پايها را مىپيچد و كف بر دهان مىآرد و اين مرض نزد بعضى غير صرع است ، لهذا مشابه به صرع گفته‌اند و سبب آن مىگويند ريح غليظ آن است كه در شير مجتمع شده قحف را متمدّد سازد به نوعى كه شيئون و دروز وى گشاده شوند . و بعضى برآنند كه قسمى از صرع است و ام الصبيان و فزع الصبيان و ام الشياطين وى را نيز نامند بر سبيل ترادف . و بعضى ام الصبيان مخصوص داشته‌اند به صرعى كه با تپ محرق باشد . و بعضى حالت مذكور اگر به تواتر افتد ام الصبيان خوانند و الا ريح الصبيان نامند . و اين اختلافات قدح به مقصود نمىكند . اسباب و آثار موجوده ملاحظه بايد نمود و حسب آن تدارك بايد فرمود . علاج نزد ورود آن حالت دست و پاى مريض بگيرند و كفهاى او همى مالند به چيزى خشن و نگذارند كه اضطراب كند و بازوها و رانها محكم بندند ، پس اگر به زودى افاقه افتاد فبها و هو المراد و اگر طول كشيد يا متواتر گرديد نظر كنند كه آثار كدام خلط غالب است ، مطابق آن تدبير فرمايند ، مثلا اگر آثار صفرا پيدا بود و تپ محرقه باشد به تبريد و ترطيب كوشند ، شرباً و سعوطاً و ضماداً على الرأس . و بهترين مرطِّبات دوشيدن شير بر تارك سر است و لته بدان آلوده بر آن گذاشتن ، خاصةً شير مادر ، كه به غايت مفيد است . و كذا تراشهء كدو بر سر نهادن و در محل سرد داشتن و به شياف نرم و به تشرّب مغز فلوس و ديگر مليِّنات مناسبه طبع بگشايند اگر قبض بود . و جهت ازالهء تشنّج ، روغن گل يا مسكه به آب نيم گرم مخلوط كنند و بر بدن مالند ، هم وقت مرض و هم بعد آن . و اگر علامات بلغم ظاهر شود به تسخين سعى نمايند . و چون از بلغم بيشتر مىافتد اكثر اطبا دوائى كه شديد المنفعة است بهر اين مرض عموما ذكر كرده‌اند و آن اين است : صعتر ، جندبيدستر ، كمون ، هر سه برابر بگيرند و با هم سحق كنند و مقدار سه حبه در شير حل كرده وَجور سازند ، يعنى در حلق ريزند كه فورا نفع مىدهد . ريح الصبيان مترقب البرء است . و ايضا به شياف حاد و مشروبات كه مخرج بلغم رقيق است طبع نرم نمايند . و چيزهايى كه بالخاصه اين مرض را نفع دارد ، يا به تعليق مفيد است و كثير الاثر ، آن را جدا ذكر كنيم . انتباه [ توهمى در درمان ام الصبيان ] در كتب بعضى محققان مرقوم است كه ام الصبيان كودكان را نمىافتد مگر با تپ و حرارت مزاج و زائل مىشود به استعمال دواى مبرّدات و اين مُشعر بر اختلافى است كه گذشت ، نه آن كه بعضى جهال از اين عبارت زعم كرده‌اند كه حالت مذكور به كودكان مىافتد على الاطلاق ، مسمى به امّ الصبيان است و تدبير آنها به جز تبريد نشايد كرد و به اين زعم فاسد معالجهء مزعوم مىكنند و عالمى را هلاك مىسازند . و كذا بعضى ديگر نظر به آن كه در كتب بعضى مدقّقين مسطور است كه ريح الصبيان از مادهء بلغم مىشود ، ملاحظهء اختلاف الفاظ ناكرده اگرچه حرارت مفرط باشد به افراط در تسخين مىكنند و مبادرت به قتل مىنمايند و هر دو رأى فاسد است و احتراز از آن