از درخت كنار است ، برگ او در آب غسل انداختن ، يا خشك آن كوفته به آب آميختن و بدن را بدان ماليدن در قلع وسخ قويتر از خطمى است ، براى فرط جلا و ايضا مانع تساقط شعر است و مطوّل و مقوّى و مليّن آن و مزيل حرارت ، خصوص كه به آب عصارهء چقندر ممزوج سازند كه در اين جمله صفات اقوى مىباشد . اغتسال به خطمى صداع را سود دارد . و صابون موافق‌تر است مر كسى را كه دماغ او مبرود و مرطوب بود . و رائب اوفق است مر محروريان را . و آرد نخود و آرد جو نيز نافع‌اند و در ازالهء وسخ اسرع . قاعده در دَلك جهت استحمام هر كه يابس مزاج بود و جلد او درشت باشد وى را قبل از غسل دَلك بايد فرمود ، جهت تفتيح مسام و اتساع منافذ ، تا نفوذ آب بعد او در باطن كما ينبغى شود . و همچنان هركه را در بدن وسخ افزونتر بود تقدم دلك ضرورى است . و اگر مستحم يابس المزاج قشف الجلد نباشد و وسخ كثير ندارد وى را دَلك بعد غسل بهتر است . قاعده در حكّ رِجل به حجر بايد دانست كه به سنگ ذى خشونت كف پاى را ماليدن كه امر معروف است چند فائده دارد : يكى آن كه چرك از پاى دفع مىكند و بدان سبب اعياى آن را زائل مىسازد و استكراه منظر دور مىنمايد . دوم آن كه صداع و همه امراض سر را سود مىدهد ، بنا بر آن كه در حك رِجل ماده از اعلى به اسفل منجذب مىشود ، لهذا گفته‌اند كه : اگر شدت جذب مقصود باشد ، سنگ شديد الخشونت برگيرند كه جذب در حَكّش قوىتر است ، مگر آن كه شخصى ناعم البدن به غايت بود ، كه وى چون طاقت اطالت حك به خشن ندارد آن را حك رِجل به سنگ ناعم بهتر است ، تا كه موجب ايذاى پا نشود . و هر كه رقيق المواد باشد و رقيق الجلد بود افضل اوقات حكّ رِجل مر او را وقت دخول در حمام است . و غليظ الخلط و كثيف الجلد را تأخير حك تا قريب به خروج اولى . فائده در بيان حلق رأس و ابط و عانه در حمام چون به حمام درآيند نخست بايد كه به استحلاق گرايند ، چه ، بعد استحمام به اين امور پرداختن باعث ملال و ضعف طبيعت است . و حلق ابط در حالت قيام نشايد كرد كه بعض اوقات غشى مىآرد ، خاصه اگر حلق نبوده باشد . و حلق عانه به پاكى بالخاصية مثير شهوت باه است و مُعظم قضيب . فائده در بيان قى كردن و حجامت نمودن در حمام پوشيده نماند كه بعض بلغمى مزاجان را خصوص هنگام شتا احتياج مىافتد در قى به تقدم استحمام و چون چنين باشد احسن آن است كه بعد برآمدن از حمام كنند . و اگر وقوع آن در حمام لابد بود ، متصل برآمدن بايد كرد ، چه ، اگرچه نخست قى كنند بنا بر خلو معده و اطالت جلوس در حمام ، اغلب آن كه صفرا به معده ريزد . و حجامت در حمام ردى است و اگر ضرور افتد به واسطهء غلظت خون محجوم ، بعد حمام بايد كرد ، تا مقصود بلا اذيت حاصل آيد . انتباه [ در بعد برآمدن از حمام ] و بعد برآمدن از حمام شستن رجلين لازم است ، پس اگر بارد المزاج بود و هنگام شتا باشد به آب گرم بايد شست و گرنه به آب سرد ، تا مزاج را تعديل كند . و محرورى دِماغ را بعد خروج مسح سر و غسل وجه به آب سرد مناسب است ، خاصه در صيف . و به دستور شرب شراب حماض و شراب تفّاح به آب لسان الثور و ماء الورد لايق‌تر و آن از تغذيه به حوامض چون رمانيه و حصرميه افضل‌تر . فائده [ حكم استعمال آب گرم در خانهء سرد حمام و بالعكس ] چون متحقق شد كه استعمال آب گرم در خانهء سرد حمام جائز نيست با وجود آن كه به نهج خانهء او خالى از حرارت نمىباشد كما مر ، پس در غير حمام در جاى سرد خاصه