افراط يبوست ، ترطيب به مثل شير و سرطان نهرى و آنچه در اقسام آن بالخاصية نافع است فادزهر و ترياق فاروق و نارجيل بحرى است و منع خواب تا يك روز لازم است و تدبير عضوى كه اولًا سموم به او رسد شرط است ؛ چه از او سرايت به مجاور آن نكرده به تدريج به دل نرسد ؛ پس اگر سمّ از جمله مشروبه باشد در قى مبالغه نمايند و اگر ملذوعه باشد در بستن محكم آن عضو سعى كنند و مكيدن آن و ريختن آب دهان و بايد آن شخص ناشتا نباشد و اولًا مضمضه به روغن گل سرخ و روغن زيتون و يا شراب كرده بعد از آن بمكد و آب دهان را بريزد ، يا ادويه ترياقيه مثل زراوند و امثال آن مضغ كند و به دستور موضع گزيده را حجامت كنند كه باعث جذب سمّ گردد و ادويهء جذابه ضماد نمايند ؛ مثل سرگين كبوتر و پودنه و زفت و سرگين بز و سير و گوگرد و امثال آن را با بول و روغن زيتون و عسل هر يك كه حاضر باشد . و مهرهء مار در اين باب عجيب الجذب است و بايد بعد از چسبيدن مهره ، شير بر او ريخت و تا شير بسته شود تكرار ريختن آن نمود ، چون شير منجمد نگردد و مهره بيفتد علامت نجات است ، و در بعضى قطع آن عضو لازم است ؛ اگر عضوى ممكن القطع باشد مانند دست و پا و اطراف بدن و داغ كردن موضع گزيده بسيار نافع است و تدبير سموم مشروبه و ملذوعه كه معلوم بوده باشد مذكور خواهد شد . اما تدبير آنچه معلوم نبوده باشد : كلى آن است كه اگر مشروبه باشد در حالتى كه اندك تغير ظاهر گردد و به آب گرم روغن گل سرخ با روغن گاو و مطبوخ شبت و آب نمك و عسل و بوره مكرر قى كند و اگر باعث غشى و خفقان و اختلاط عقل گردد حقنه كنند و ادويهء ترياقيه آنچه مقدور باشد بدهند و هر گاه به التهاب و حرارت و تشنگى مفرط بوده باشد علامت حرارت سمّ است در اين صورت روغن گل سرخ و روغن بنفشه و لعاب بزرقطونا و شير تازه و دوغ و ماء الشعير با شكر و قرص كافور و آب يخ و امثال آن از مبردات ، شرباً و ضماداً نافع است و مكرر بايد بر موضع دردناك و حوالى دل ، صندل و كافور و كاهو و خيار و طحلب را سرد كرده ضماد نمود و اگر علامت برودت ظاهر گردد ، مثل بىحسى اعضاء و سردى بدن و عرق سرد و تشويش عقل و تيرگى رخسار ، در اين صورت مثروديطوس و ترياقات حارّه و پياز و سير و جنطيانا و حلتيت و جدوار و امثال آن بايد داد و لخلخه‌هاى حارّه مانند