محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )

73

تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )

علامت خوبى حلّ آن است كه محلول ، شفاف و بىجرم مشاهده گردد و خلاف آن دلالت بر نقصان و تدبير اجزاء خواهد داشت و يكى حلّ به نداوتست كه شيشهء مذكور را در ديگ دو طبقه بگذارند كه تحت ديگ اعلى سوراخها داشته و مملو از سرگين كبوتر باشد و قرع حل تا انتهاء گردن در آن پنهان نموده و دهان او باز باشد و بايد سرگين هميشه تر باشد و هرگاه خشك شود بر آن آبى بپاشند و ديگ اسفل پر آب و لب او متّصل به تحت ديگ اعلى بوده و انبوبه‌اى از نى و غير آن ما بين دو ديگ تعبيه كرده و به گل حكمت شدّ وصل هر دو ديگ نمايند و آتش نرمى در تحت ديگ اسفل بر افروزند كه پيوسته بخار آب از سوراخهاى ديگ اعلى به سرگين كبوتر رسد و هر گاه آب كم شود از سوراخ انبوبه بريزند و دهان انبوبه را مسدود كنند تا مانع خروج بخارات باشد در اين صورت تا سه هفته حل مىشود . آنچه حقير به تجربه نموده آن است كه اجزاى حارّهء يابس از هواى بارد رطب حلّ مىگردد [ و نه ] از هواى حارّ رطب ؛ مگر آن كه بدون شيشه در ظرفى گذارند كه رطوبت در آن تأثير تواند نمود ؛ چنان كه در حل نوشادر مشاهده نموده است . و طريق آن است كه نوشادر را [ بالسّوية ] با ادويهء مخصوصه يا به تنهايى سائيده و بر روى سنگ مسطحى يا كاسهء مزحجِ مسطح منبسط كنند و در زير زمين سرد نمدار و سردابها گذارند كه رطوبت در آن تأثير تواند نمود و روى آن را به دستارى بپوشاند كه چيزى داخل نشود و در اين صورت اندك زمانى محلول مىگردد . دستور [ ديگر آن كه ] در ظرفى مسطح مزحج منبسط نموده ، مجموع ظرف را به هيئت كله قند به نمد مستحكمى پوشيده و در چاه تعفين يا در ديگ زبلِ دو طبقه ، يا در خزانهء حمام ، يا در حمام ماريه گذارند تا از منافذ نمد رطوبت و حرارت لطيفه در آن تأثير تواند نمود . قاعدهء عقد : آن است كه محلول را در قرع بلند گلويى كرده ، بر دهن قرع پاره‌اى از شيشه شكسته كه مساوى لب قرع باشد يا چينى شكسته نصب كرده ، با آهك آب نديده و نمك مكلس بالسّوية كه با سفيدهء تخم مرغ سرشته باشند محكم كنند و در ديگ خاكستر گذارند و بايد به قدر چهار انگشت خاكستر در تحت قرع باشد و اطرف آن به دستور و آتش زبل در تحت ديگ افروزند كه ملايم باشد و گرمى خاكستر به قدرى باشد