[ 331 ] سكنجبين سفرجلى : جهت تقويت معده و جگر حارّه و رفع غثيان و قى و اسهال صفراوى و قطع عرق ، نافع است : آب به شيرين و ترش ، بالسوية ، دو جزء و سركه و قند ، از هر يك يك جزء به قوام آورند و اگر با آب به شيرين ترتيب دهند قبض آن كمتر است . [ 332 ] سكنجبين اصولى : جهت حميات و سدّه‌ها و عطش و جلاى معده از بلغم : خلِّ خمر ، ده رطل ؛ آب شيرين ، به قدرى كه حدّت سركه را بشكند ؛ پوست بيخ كرفس و پوست بيخ رازيانه از هر يك شش اوقيه ؛ تخم كرفس و رازيانه و انيسون ، از هر يك دو اوقيه ، در سركه مذكور يك شبانه روز خيسانيده و به آتش هموار پخته تا سدس او كم شود ، پس از آتش گرفته و صاف نموده و بريزند به هر جزئى از آن مطبوخ ، دو جزء از شكر و بپزند تا به قوام آيد و اگر خواهند كه زعفران داخل كنند ، سه مثقال زعفران را در خرقه بسته و در وقت جوشيدن او به ميان آن بيندازند و در او صاف كنند . [ 333 ] سكنجبين افتيمونى : كه با ماء الجبن استعمال نمايند . صفت آن : افتيمون ، هفت درهم ؛ بسفايج ، هفت درهم ؛ خربق سياه ، يك درهم ؛ خربق را نيم كوب كرده ، يك شبانه روز در نود مثقال سركه بخيسانند و نود مثقال آب اضافه نمايند و به آتش نرم بجوشانند و بسفايج را كوفته و در كيسه كرده و در آن بيندازند و چون آب بسوزد ، كيسهء افتيمون را انداخته ، يك جوش داده و بعد از آن صاف نمايند و با دويست و پنجاه مثقال قند به قوام آورند و هر روز تا چهارده مثقال استعمال نمايند . و در مزاجى كه بسيار حارّ بوده باشد به اين نسخه ترتيب دهند : افتيمون ، بسفايج و تخم كاسنى ، از هر كدام هفت مثقال ؛ تخم كرفس ، دو مثقال ؛ تخم خيار ، پنج مثقال ؛ بيخ كاسنى ، دو مثقال ؛ بيخ رازيانه ، دو مثقال ، ادويه را به سركه ، نود مثقال و آب ، نود مثقال جوشانيده ، افتيمون را در لته بسته ، در آخر يك دو جوش داده و بعد از سوختن آب صاف نمايند و با دويست و پنجاه مثقال قند به قوام آورند . [ 334 ] سكنجبين بزورى معتدل : جهت تبهاى مركبه و صفراى محى و ضعف جگر و استسقاء حارّ ، نافع است : تخم رازيانه ، دو ؛ تخم كشوث ، سه ؛ انيسون ، دو ؛ گل سرخ ، سه ؛ تخم كاسنى ، دو ؛ تخم خيار ، دو ؛ تخم خربزه ، دو ؛ تخم كرفس ، دو ؛ بيخ رازيانه ، دو ؛ بيخ كبر ، دو ؛ اصل السوس ، دو ؛ بيخ كاسنى ، سه و عناب ، بيست عدد ، در سركه و آب ، دويست خيسانيده بجوشانند تابه نصف رسد و با شكر به قوام آورند .