محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
9
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
تحفة حكيم مؤمن اين كتاب داراى ويژگىها و امتيازات بخصوصى است كه در ذيل به آنها اشاره مىكنيم : 1 . تحفهء حكيم مؤمن ، كتابى است به زبان فارسى كه در آن علاوه بر ذكر اسامى ادويه به زبانهاى مختلف مانند عربى ، يونانى و هندى ، نامهاى ادويه را به گويشهاى محلّى ، محلّات مختلف ايران از قبيل فارسى ، تركى ، اصفهانى ، گيلكى ، ديلمى ، تنكابنى ، شيرازى ، دار المرزى ، لرستانى ، ماوراءالنهرى ، جرجانى ، قزوينى ، كرمانى ، زابلى و . . . نيز ذكر كرده است . 2 . اين كتاب ، ناظر بر اقوال تمام گياه شناسان و گياه پژوهان متقدم بوده و با احاطه بر اقوال ايشان ، مجموعهاى مشتمل بر تمام نظرات پيشينيان را به دست مىدهد و مضاف بر اينكه در موارد بسيار كلام قدماء را نقد كرده و گفتارشان را در ميزان مبانى علمى ، عملى و تجربى طب سنتى محك مىزند و خردههاى متينى بر آنان مىگيرد . مؤلف در مقدمهاش از برخى منابع كتابش اين گونه نام مىبرد : چون مؤلف « اختيارات بديعى » به لغت فارسى نوشته مساهله در تحقيق ادويه و بيان خواص نموده و عطاران بى بضاعت به آن اكتفا كرده و كتب معتبره ، متروك گشته و از جهت اشتباهات او اكثر ادويهء مؤثره مبدل به عديم الخاصية شده ، خواست كه به قدر امكان آنچه محققين اين فن تحقيق نمودهاند و هر چه صاحب اختيارات ذكر نكرده در سلك تحرير آورد ؛ لهذا كتاب « ما لا يسع الطبيب جهله » مشهور به « جامع بغدادى » را در اكثر امور مناط اعتبار دانسته و فى الواقع مؤلف آن - جزاه الله تعالى خيراً - نهايت بذل جهد نموده و هر چه از « جامع ابن بيطار » و غيره از كتب ، نقل آن ضرور و باعث انتفاع بوده استخراج كرده و دقيقهاى نامرعى نگذاشته و هر چه از كتاب « تذكرة اولى الالباب » مشهور به « جامع انطاكى » كه شيخ داود انطاكى بعد از « جامع بغدادى » تأليف نموده و در