بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

607

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

و همچنين از چيزهاى كه سميت آن را مىرساند مثل خمر و پلپل و سائر شربتهاى سخت گرم و همچنين از چيزهاى كه فى الجمله نافع است و شكنندهء قوت آنند مثل ترشيهاى سخت ترش و شيرينهاى و تره‌هاى تيزطعم و خرپزه شيرين البته ازينها تا چهل روز حذر واجب داند بعد از ان اگر توانند دايما رعايت كند آن بهتر بود و منفعت آن بيشتر و زودتر گردد الا هرگاه عادت مستقيم و نيكو شده باشد استعمال آنها را زياده مضرتى نباشد پس بدين جهت من بعد هفت ماه بمداومت اين درد معده خود را علاج كرده بودم و هم بران بودم و هرچه خواستمى آنها خوردمى و تفاوت نه‌شد با اين دوا بعد العادة ميوها كه سخت شيرين نباشد و چيزهاى كه ترش و شيرين مردم گرم‌مزاج را نافع باشد و ترك جمله سرديها و تريها مردم سرد و تر مزاج را واجب بود و مردم سرد و خشك‌مزاج را ميوه‌هاى شيرين موافق آيد و ترشيها و سرديها مضر بود و مردم گرم و ترمزاجان از هر ميوه اندكى جائز بود و بايد كه رس‌خوار از حركت عنيف و تعفن در مواضع تر و گرم در گرما و آفتاب گرم داند تحليلات مفرده و ادويه قويه مسهله و غير مسهله و فصد و حجامت و اكثر استفراغات و جوع و عطش حذر كنند و طعامهاى چرب و نرم خورد به تخصيص شير برنج كه غذاى بس موافق‌ست ايشان را و همچنين طعامهاى بروغن گاو گوسفند و دنبه و بادام و گوشتهاى چرب جوان و از امتلا پرحذر باشند و در وقت گرما هر روز غسل با آب سرد كردن و در گرمابه معتدل گاهى درآمدن لحظه مناسب بود و از مباشرت مدتها حذر اولى بوده افراط آن بغايت مضر باشد و بعد العادة بسيار مضرت نكند بلكه در اوآخر قوت عظيم در ان باب حاصل گردد ببايد دانستن كه چون رس و اشباه آن را جهت رفع مرض خورند اولى آن بود كه بعد از آنكه مادهء مرض كهنه و غليظ و يا سرد شده باشد خورند به كيفيت نيز ممد رفع آن شود و نيز چون مرض قرار يافت و ماده ساكن شده تحليل نيكو مىپذيرد و از انتقال به مرض ديگر امن مىشود الا چون ماده گرم رقيق بود هرگاه طبع قوت كند يمكن كه بر عضو ديگر ريخته شود اما طريق خوردن بلادر چنان بود كه بنهند بلادر را و كنجد پوست كنده و يا ناكنده برو ريزند چندانكه پوشيده شود بعده اين جمله را باهم در هاون دق و سحق نيكو كنند و درين حين احتياط كنند كه قبل از خلط با كنجد دست بروغن آن آلوده نشود و بينى را نيز از بوى آن حفظ كنند تا ورم نكند و چون نيكو خلط مزاج يافت همچنين ثلث مجموع را سازند