و هليله سياه و شكر مىدادند و شربت را قى مىكرد و امّا فى الجمله تسكينى در روزها مىشد و باز عود مىكرد و در شب درد غالب مىشد و روغن نيم هم مىماليد بيفايده نبود و شكمش هم گاهى اندكى مىآمد و تسكين تام حاصل نمىشد و در روز بر ناشتا فرمودند تا عصارهء زبل الحمار خورد صحت يافت جوانى ديگر را اين مرض طارى شد و وجع قوى بود حضرت فرمودند تا چهار مثقال هليله سياه و ديزك را نيمگرم در آب جوشانيدند و صاف آن را سه سير شكر نهاده به دو خورانيدند به همين فى الساعة صحت يافت و چند جاى ديگر هم آزموده‌ايم نافع و در بلغمى نيز نفع اين بتجربه پيوسته است و آنچه بتدبير قولنج بلغمى مخصوص‌ست آنست كه تا گشاده شدن شكم و تخفيف ماده ترك غذا كنند و حفظ قوت بمرق خروس تر و مرق هدهد و حسوى كه درين شوربا پخته باشد مىكنند و ما دام كه لختى ثفل و بلغم را بشياف و يا بحقنه دفع نكند و بمسهل جرات ننمايند و بعد از ان مسهل سفرجل و اشباه آن در آنچه مناسب او بود دهند و اگر مرض اندكى بود قى فرمودن بمقئى مناسب بغايت سودمند بود و در اعمال بخواص اشيا چنانچه در ريحى گفته شد تقرب نمودن نافع باشد بيان شيافى نافع بگيرند بوره و نمك هندى و يا غير هندى و بسايند و فانيذ مقدارى كه كفايت بود بر روى كفچه آهنين گرم بگذارند و ادويه را بدان بسرشند و به مقدار طول چهار انگشت مريض شياف راست سازند و آن را بزهرهء گاو آلايند بردارند و بعضى به طول پنج انگشت و شش هم فرموده‌اند جهت مقرب نمودن به محل ماده محتبس ديگرى بگيرند بوره و شحم حنظل و انزروت و شكر سرخ و شياف سازند بدستور و اگر بسقمونيا آن را مقوى گردانند بهتر عمل كنند ديگرى كه درد پشت را فائده دهد بگيرند سكنبيج و مقس و جاوشير و صابون و بوره و زهره گاو و فانيذ و سقمونيا و شقاقل و زنجبيل و نمك هندى و برگ و تخم سداب و جمله را بدستور شياف سازند و اگر شيافى از صابون ساخته بعسل و زهره گاو بيالايند و بردارند هم قرب بدين منفعت رساند بيان حقنه نرم و قوى بگيرند از لعابها و از طبيخ بعضى علفهاى نرم‌كننده و از طبيخ بعضى ميوه‌هاى نرم‌كننده و نخاله و لوز و سداب پنجاه درم و درين مجموع يك مثقال اشق و يك مثقال سكنبيج و يك مثقال مقل و يك درم جاوشير و نيم درم جند و ثلث درهمى ملح و دوازده درم فانيذ و هفت درم مرى و قدرى روغن كرچك و پيه مرغ داخل ساخته به كار دارند كه تسكين وجع صعب كند و خواب آورد و مجرب اين ذكريا بگيرند بزر البنج سفيد يك اوقيه بابونج نصف اوقيه زعفران شاخ ربع اوقيه جمله را بجوشانند بدستورى كه گفته شد و صاف كنند و چهل درم روغن بان برافگنند