و جمله را در آب بجوشانند بدستور و صاف كنند و چهارم اوقيه فانيز و يك اوقيه عسل و نيم اوقيه روغن بادام تلخ اضافه كنند و بدهند و اگر اصول نيز اضافه كنند و با روغن خروع دهند هم بسى نافع بود بيان اغذيهء مناسبه شورباى كنجشك يا شورباى خروس يا شورباى كبوتربچه كه به نخود سياه پخته باشند و سير و شبت و افيون و نمك و سداب و فلفل و كرويا و گندنا و باديان و جمله با بعضى درينها جوشيده باشد همچنان يا به اندك نان و شراب كهنه بجاى آب هم نافع آيد و آنچه تدبير قولنج ثفلى مخصوص ست آنست كه از هرچه بسيار جرم و قابض و مولد مس و مزاج ثفل‌ست حذر كند و هرچه به كار دارند همه نرم و گشاينده باشد و اسباب خشكى ثفل را بازدارند و علاج مشترك كنند و در جمله اعمال بخواص اشيا چنانچه در ريحى گفته شد تقرب نمايند و اولى آن بود كه جهت نرم كردن اثقال كه نخست شكر يا فابند مقدار ده سير در اندك آبى حل سازند و روغن شيره تازه در وى افگنده بدهند هرچند روغن تواند خوردن دادن آن نافع بود و انگاه تدبير دفع اثفال باحتقان نكند بيان حقنه لايق بگيرند تخم كتان و حلبه و بابونه و خطمى و سنتان بجوشاند و صاف آن را قدرى ملخ هندى و زهره گاو و يك سير عسل و يك سير روغن كرچك برافگند و فاتر بريزند ديگرى كه در راحت و يبوست مزاج مستعمل بود بگيرند سى درم برگ چقندر خشك باسليق قبضه بنفشه هفت درم حلبه و تخم كاسنى و كاچره خربزه نيمكوب از هر يكى پنج درم سپستان سى عدد ترنجبين سى درم خيار شنبر ده درم جمله را بجوشانند و صاف آن را مقدارى لايق بستانند و ابكامهء شكر سرخ از هر يكى دوازده درم اضافه كرده با روغن بنفشه بادام به كار دارند و در شياف آبى اكثر شيخ در آب مىجوشانند به مقدارى كه مىخواهند و آن را بزهره گاو مقوى مىسازند و با روغن كرچك به كار مىدارند ثفل را مىگشايد و اگر به آن نشود مابون را در آب مىجوشانند و با روغن كاچره مىريزند مىگشايد و بعد دفع اثفال اگر تسكينى نشده باشد معجون سفرجل مسهل يا معجون تمرى مسهل يا غير آن آنچه مجرب باشد بايد دادن و بعضى يك مثقال صبر را در يك اوقيهء عسل و دو اوقيهء شير دادن نافع يافته‌اند و يعنى خيار شنبر را در طبيخ انجير و مويز و سفتان دادن با روغن كرچك ( 1 ) نافع يافته‌اند در اثناى اين تدابير شيرينيهاى مناسب به كار داشتن مناسب و بعد تنقيه و تسكين فى الجمله اگر احتياج افتد اندكى از غذاى مناسب دادن بيان اشربه لايقهء شراب بنفشه با لعاب بهى و كتان در آب گرم و شراب آلو با لعابها و با شراب گل مكرر در آب گرم دو اوقيه لعاب تخم كتان و حلبه و حب الرشاد را گرفته با سه اوقيه ترنجبين آميخته و قدرى وافر روغن گل بران ريخته