بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
403
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
بقرص كافور و اشباه آن سعى كردن و بتليين ماده بدفعات كم ساختن و آنجا كه از سموم افتاده باشد ترياقات مناسب آن بايد دادن و علاج اكثر سموم بمحلش مذكورست و بالجمله آنچه در يرقان ( غير ) بحرانى و غير سمى واقع و اسلمست ترك غذاهاى مسدد مولد صفرا و مقوى حرارت غريبه است و ترك گوشت و چربى و استعمال آبزن مفتح جالى و سكون در هواى خوش و نظر در آب پر ماهى و فروبردن ماهى خورد زنده متعدد و تعليق سنگ يرقان بر جانب كبد يا بستن بر بازوى راست و كشيدن در چشم و خوردن شربتها و غذاهاى خنك نرم و گشاينده و جالى منضج فى الجمله و ترياقات خنك يا معتدل و ملين و ادرار و تعريق بتدريج و دفعات و تقويت كبد بمقويات معتدل و بر آشاميدن بول خود هر روز يك شربتى بر ناشتا گرم و گرم و شستن بدوغ گاوى بطبيخ خار ترنجبين گاهى كه سده در مسام نباشد و گرما خورده باشد و به آب خاكستر زرد بيد و يا بطبيخ نخاله جو و جرم سركه و برگ بيد و بابونه و گفتهاند كه اگر يك درم سليخه در شراب كهن بدهند و بيمار را بفرمايند تا پاره بدود مادهء يرقان را بادرار بيرون آرد و شستن ورم و كمتر ورق خشك چقندر يا عسل يا سكنجبين بخورند سده بگشايد و بسى نافع بود و دو انار سائيده هر روز بر ناشتا بخورند تا سه روز منفعت كلى بخشد و بعضى مجربان شكنبه گاو به سركه مىدهند و نافع مىآيد و بعضى دوغ گاوى بىروغن و آش و زرشك مىدهند و فائده مىدهد و بعضى شيرهء خرفه بسيار مىخورانند و سودمندست عورتى يرقان زرد ضعيف و تپ نرم با آن داشت ليكن تپ قبل از ان پيدا شده بود به مدت هفته و تابستان بود روزى در خود ضعفى عظيم يافت چنانچه طمع از خود قطع كرد در ان حين انگور كشمش ترش شيرين حاضر بود ميل كرد و قدرى از ان برغبت بخورد و قوتى عظيم دفعة درد پيدا شد بعد از ان هر روز از ان مىخورد نافع بود و تدابير خنك مىكرد به مدت بيست روز صحت يافت و اين يرقان بحر نبود بلكه تدابير گرمىفزا چون خوردن قميز و اشباه آن كرده بود و اين پيدا شده عورتى را يرقان زرد قوى شده بود و حكيمى فرمود تا هر روز قدرى عرق كاسنى را قدرى سركه قريب بنصفى داخل ساختند و دو درم سرگين خشك سگ را كه كهنه و سفيد باشد سوده بران مىيريختند و مىدادند باندك روزى صحت يافت و بر چند كس ديگر آزموده شده نافع بود حضرت را در جوانى يرقان زرد از حرارت جگر و و تدابير گرمىفزا افتاده بود و علاج چند مىكردند و زياده نافع نبود و از هفته تجاوز كرد مجربى فرمود