بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

400

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

و چون فابز و زمستان بودى اين اعمال مىكردند تا وقتىكه هوا گرم مىشد تمام به حال صحت آمدند عورتى را در كوهپايهء رى اين مرض دست داد مجربى فرمود تا عصاره سداب بستانى را مىگرفتند و هر روز بر تمام تن او طلا مىكردند و دو قاشقى از ان به دو مىخورانيدند و غذا پلاد خشك بدستور آنجا مىخورد و گاهى نان و عسل به همين تدبير هفته را تمام صحت يافت كودكى سيزده ساله را در رى در اواخر تابستان اين مرض پديد آمد من او را از آب منع كردم و بجاى آن آب انار معصور كرده فرمودم و غذا پلاو به گل گير و دنبه مىدادم و تكميد ريگ و زيره بر تن او مىكردم چنانچه لته واسطه نباشد و شستن تن گاهى بطبيخ اشترى و اندكى از ان خوردن مىفرمودم و او نيز جان خود را عزيز مىداشت بالكل از آب و شورباها و ميوها اجتناب مىنمود به همين چهل روز را صحت يافت اما طبلى آنست كه بادى غليظ در فضاى شكم جاى گيرد همچنانكه آب در زقى و شكم را ماسيده دارد چنانچه هرگاه دست بران زنند آواز طبل دهد بدين جهت آن را طبلى نامند و گاه باشد كه اندكى مادهء آن هم با باد اتفاق افتد آن هنگام طبلى صرف نباشد و سبب اين اقسام هضم اول باشد چه هرگاه هر حرارت غريزى از طبيخ و استحاله ماده بسبب رنج عاجز آيد بحران كند و بمفارقت اجزاى ناريه آن باد پديد آيد و سبب اين اقسام با ضعف قوت هاضمه باشد و علامت آن به دو شاهد بود و يا عصيان ماده باشد مر قبول هضم را و علامت آن ظاهر بود و گاه باشد كه حرارت غريبه در معده و جگر پديد آيد و از جهت غلظت بخارج دفع نشود در خلل محلهاى غذا و اخلاط درآيد و در مسام آنها به فضاى شكم آيد و جمع گردد و بماند علامت خاصه طبلى آنست كه بتعريف معلوم شد و از غلبه و زور باد ناف بيرون خزيده بود و شكم گرانى نكند و از آروغ خفتى يابد و بر آماسيدگى اطراف نباشد مگر آنجا كه اندك مادهء آبناكى هم بود كه آنجا در پشت پاها و جفنها اندك تهبجى و تورمى پيدا شود و اين قسم از آن دو قسم سابق اسلم باشد علاج آنچه در وجع معده ريحى و در كثرت جشاء و در نفخة الكبد گفته شد اغلب آن اينجا نافع بود ليكن ملاحظه آن بايد كردن كه اگر گرمى در معده و جگر باشد محللات معتدل به كار دارند چنانچه آب باديان و كرفس و خنك و طبيخ بابونه و اكليل الملك دهند بر شكم ضمادى از صندل و عود لادن و مشك لادن نهند در غذا و شربت هم قريب بدين رعايت كنند و اگر سردى غالب باشد گرمى بيشتر كنند و در تكميدات محلل