بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
379
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
ماده بمحدب جگر و منتشر شدن ماده سده در تمام جگر و امّا مسهل سبب مشاركت مقعر جگر يا امعا به سهولت بىضرر مذكور دفع آن نمايد و مسهل نافع و معتمد درينباب ريوندست در آب رازيانه يا آب كاسنى يا آب بيخها يا آب كرفس هريك مخلوط بسكنجبين ساده يا بزورى چنانچه گرمى و سردى مزاج اقتضا كند و ايارج فيقرا هم نافع بود درين عصارات با اندك ريوند و افسنتين انفع باشد و اگر بدين مسهلات اندك آب خيار شنبر و روغن بادام شيرين بياميزند اشتهاى معده بهتر كند و مسهلات قويه را به هيچ وجه استعمال نبايد كردن زيرا كه مسهل قوى بادها را از اعضاى دور مىكشد و همين بمواد جگر قانع نمىشود و باشد كه ماده بسيار را از جگر بكشد و سده مانع دفع آن شود و در جگر بماند و سده بارده شود و از ان هم حدوث امراض عفونى و اسهالهاى كبدى بود و در سده ضعف چنانچه اكثر كودكان را مىافتد احتياج بمسهل نباشد و بمفتحات بر منضج حالى و ملين و بغذاى مقوى رمانى و زرشكى و شربتهاى مقوى سفرجلى و رمانى و بزورى و اصولى معتدل در گرمى اصلاح يابد و معصور نار بسى مناسب بود ايشان را و حب الشفا با آن عظيم نافع آيد و گل سرخ و پرورده آن و بهى اگر سدهاى جگر گرم را بگشايد همچنانكه زعفران و قرص عود و مصطگى و دارچينى اكثر سدهاى جگر سرد را بگشايند و اكثر سده نوجوانان نيز بدين غذاها و سكنجبينات سفرجلى و بزورى و راوندى و اصولى و امثال آن و معصور انارين و عرق كاسنى و خوردن بهى شيرين و تخم كاسنى و خرفه و امثال اينها گشاده گردد و آنجا كه سده قوى كهنه شده باشد پيش از مسهل فصد عرق قابض از پاى راست مناسب بود و آنجا كه سده در جانب محدب جگر باشد بمدرات مقوى و مفتح تفتيح آن بايد كردن چون بسكنجبين كه از به زور معتدل باشد يا از اصول معتدل و شيره و تخم خيارين و كاسنى در ان كرده و اگر گرم بايد تخمهاى سرد دور داشتن و شراب دينارى و سكنجبين راوندى دادن و اگر قوىتر بايد ريوند از قاعدهء اصل شربت قدرى اضافه كردن تا باندك تخم كثوث و يا افسنتين رومى آن را مقوى گردانيدن و اگر خنك بايد مدرى قوى را در معصور انار يا شيره تخم خرفه و امثال آن بايد دادن و شربتها و غذاهاى نافع درين مرض مطلقا و همچنين ادويه مقويه و مفتحه جگر و خوردنيهاى مضر بدان جمله همانست كه در ضعف كبد فى الجمله مبين شده و ترك نان و گوشت خصوصا فطير و سبوس و ارد ناشسته و گوشتهاى پرقوت غليظ و چربدار بغايت مفيد بود