و آنچه رسيدن بخار سوداوى بود از علامات ماليخوليا بعضى بدان دهند و آنچه از اعراض نفسانى افتد همان حال بران دال گردد و گاه باشد كه فم معده از جهت برآمدن خلطى مفسد از معده بياورد يا بخارى تيز از احتلاج كند و از جهت قرب الموضع بدل چنان گمان افتد كه خفقان‌ست و نباشد و فرق آن بود كه از تعاقب و تكرار خفقان البته سستى در قوى فهم شود از تواتر آن جز دغدغه چيز ديگر نباشد علاج آنجا كه سوء المزاج گرم ساده باشد نقل بايد كردن بهواى سرد و تر و پيوسته صندل بوئيدن و گشنيز سبز و افيون و كافور و گل خشخاش و امثال اينها و دهن را گرم بايد داشتن و سينه را خشك و گاهى از خارج ادويه غالب خشك و خنك كرده طلا كردن كه بدر ساختن و غذاهاى كه خشك باشد و كم بخار خوردن بتخصيص آنچه ترشى ترنج يا ليمو يا انار يا غوره پخته باشند و پاره‌هاى آبى در ان انداخته بآواز و كارهاى گرمى و خشكىفزا و آنچه نفس را گرم كند دور بودن و همچنين از غذاها و شربتهاى گرم و شيرين و دواهاى گرمىفزا و نيز طعم و گاهى از ميوه‌هاى خوشبوى بشيرينى مائل چون سيب و امرود بلخى و انار املسى و بهى و خربزه فابزى و جروى و انگور گلابى و از شربتهاى مقوى قلب چون شراب ليمو و حماض و اترج و صندل و از عرقهاى بيد مشك و و گاو زبان و كاسنى و از قرصهاى كافورى و ليمونى در صباحها و بين الطعامين و بوقت خواب اگر معده خالى باشد آنچه مناسب آن‌وقت باشد به كار داشتن و علامت خوردن افيون و جوز ماثل و معاجينى كه ازين اجزا و از انها غالب باشد عظيم فائده دهند و آنجا كه ماده گرمى باشد نخست تنقيه بايد كردن بفصد يا بمسهل يا بملين بدستورى كه در مقدمه گفته شد و بعد از ان چون از سوء المزاج گرم چيزى باقى مانده باشد به همين دستور انف عمل نمودن و درد قوى گفته‌اند كه بعد از فصد كامل و بازآمدن قوت بتن در جماع مبالغه كردن نافع آيد و اينجا كه سبب سوء المزاج سرد ساده باشد تدبير آن ضد تدبير سوء المزاج گرم ساده بايد كردن و بالجمله دم گرفتن اينجا نافع عظيم آيد و همچنين بوئيدن عطرهاى گرم پيوسته و مداومت رس قوى و سير خام و خمر و زرنيخ و بلادريات و مفرحات باقوى و شاهى و دواء الشك بسى مفيد آيد و برنجهاى زعفرانى و قرصهاى عود و عنبر و اشباه اينها خوردن و اگر ماده سرد باشد تنقيه بايد كردن بحب صبيال و امثال آن بعد از ان همين طريق مذكور را مرعى داشتن و آنجا كه سبب سوء المزاج يابس باشد كمال اعتدال در تدابير مرعى بايد داشتن و اگر سبب حدوث خشكى گرمى بوده باشد از علاج دق و شيخوخه