بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

314

خلاصة التجارب ( طبع قديم )

و چون ماده سخت خام باشد ضماد از كرنب پخته و برگ باديان پخته و جمله را بايد كوفتن و ساختن و در جمله كماد سرگين تازه نر گاوى تنها و با نمك و سبوس و گل خشك نافع آيد و آب گرم تنها و روغن بنفشه گرم تنها در خمر و نمك و سبوس يا ارزن تنها گرم كرده در فلغمونى تكميد كردن مفيد آيد و در استعمال ضماد و كماد احتياط بايد كردن تا حرارت بخار آنها بر روى بيمار نرسد كه طاسه و ضيق النفس تولد كند و ما دام كه مادهء آماس خام باشد غذا از جنس كشكاب و گندم آب و سبوس آب و ماش با اسفناخ و خبازى و باقلاء سرخ و مرو و ماش مقشر بايد دادن و اگر درشتى در سينه شود حسوها از آرد باقلاء كرسنه و آرد نخود و جندروس پزند و با انگبين دهند و با عسل درين وقت سينه را پاك كنند و لعوق كرنب و تخم پنبه دانه مقشر كرده اندر وى پخته و سرشته پاك‌كننده است و لعوق اسقيل با شير و خرفه آميخته سخت موافق بود و ببايد دانست كه بر وقت آماس شاده خواهد شدن تنگى نفس و گرانى سينه و درد زيادت گردد و تپ گرم‌تر گيرد و آن روز كه گشاده شود نيك بلرزاند بوقت ابتداى ظهور اين آثار روزى چند متواتر از ضماد مذكور به كار بايد داشتن تا زودتر گشاده گردد و اگر در ان ايام بر پهلوى كه آماس‌ست خواب كند هم بر گشادگى اعانت نمايد و خرما اندر شراب زوفا و كشكاب پخته دادن هم موافق يافته‌اند و انجا كه مادهء بلغم عفن بود علاج بدستورى كه در ذات الجنب گفته شد بايد كردن و در نضج بيشتر كوشيدن و اللّه اعلم ذات الصدر اين علت ريخته شدن ريم بود اندر فضاى سينه و سبب آن يا انفجار اماس شش و حجابها و غشا و عضلها بر سينه بود با حدوث قرحه موضع علامت اندك بود از راه گلو پاك شود بطريق نفث جهت فرستادن ماده ريم را بشش و هرچه در مدت چهل روز پاك نشود اندر جرم شش نفوذ كند و ريش سازد و علت سل تولّد كند و اگر مادهء چپ باشد اجزاى سينه را تباه كند و هلاك سازد و ناگاه بود كه مرض طويل گردد و پايها آماس بنياد كند و آن دليل ضعف حرارت غريزى بود و بد باشد و گاهى اتفاق افتد كه طبيعت قوى دفع شود و دفع آن بادرار پيشتر باشد جهت اجتماع جذب كرده تا دفع جگر و عدم جذب امعا علاج تدبير اين علت قريب بتدبير ذات الريه بود ليكن آنجا چون ريم اكثر بطريق ادرار دفع مىشود يا بطريق اسهال بداروهاى كه لائق هر حالى و وقتى باشد از مدرات و مسهلات و ملينات