صفراوى كه از دل به دو آيد و قبول بخارات دخانيه دل را و مجاورت آن و دوام حركت تعديل مزاج آن بهواى مستنشق‌ست و بقبول رطوبات دماغ و بمجاورت غضروف و حجاب سينه كه آن را حجاب حاجز گويند به جهت وقوع آن ميان آلات غده و آلات تنفس و منع ملاقات آنها از دو عضله مخلوق گشته است يكى از سوى راست و يكى از سوى چپ و سر هريك از مهرهء دوازدهم رستست از مهرهاى پشت و از انجا بسر دندانه پهلوى آخرين پيوسته و بر آستان سر پهلوها برآمده است مورب با استخوان سينه به دو پيوسته است و فضاى تاخير كردن بدين سبب دو بخش و حركت هر موى از شش اندر بخشى ازين فضا واقع شود و ظهور او از معونت اين اعضا چنان بود كه هواى كه در شش ست برحسب اراده حجاب و عضلهاى سينه بجنبد به طرف دهن و بينى و در قصبه از ان دوى حاصل شود چون بكناره قصبه كه آن را لسان المزمار گويند جهت تشبيه قصبه بمزمار رسد آواز شود و چون در كام كه همچون قبه است مر حنجره را و در منافذ بينى و دهن كه همچو سوراخهاى آنست بيحد صدا كند و به تصرف حنجره اندر ان بر وفق كم و زياده گردد و تغطيطات « 2 » و نغمات خوانندگى پديد آيد چنانچه از انگشت نهادن بر سوراخهاى مر نار و بمعونت حركات حلق و زبان و لبها در حين مرور آن هواى مخرج كه آواز شده بر حلق و دهان حروف حاصل شود و سخن پديد آيد و به تنگى و فراخى قصبه و حنجره باشد و مخفى نماند كه چون منافع او از تكلم و تنفس چنانچه مكررا مبين گشته است افضل و اتم منافع بدنىاند اعضاى كه براى اين امور مخلوقند اشرف و رئيس اعضا باشند بتخصيص شش و قضيه و اين را از اعضاى رئيسه و شركاى آنها عد نكردن تا آنكه جمعى بر انند كه هواى آن جزو روح نيز مىشود جهت معقولى براى آن معلوم نيست و اللّه اعلم و امّا امراض اين اعضا و علامات و معالجات آنها آماس لهات سبب اين فرود آمدن ماده نزله بود بملاذه بيشتر از رطوبت و حدت دم باشد علامت آن آنست كه ملاذهء او پخته و بزرگ شود و يا درد و يا به غير نفس زدن و چيزى فروبردن دشوار باشد و در ان حين درد زياده گردد تميز خلط آن از لون آن و از سحنه و سن تدابير بول و غلبه ريق و كمى آن آسان توان كردن از دلائل دانستن علاج آنجا كه ماده غالب باشد و مرض قوى بود نخست خلط سبب را كم بايد ساختن چنانچه دستورست و بتخصيص در قلاع مذكورست ( 1 ) مرضيست كه از ان آوازى در گوش معلوم شود

--> ( 2 ) آواز خرخر