و آب آن را فروبردن و گاهى بدان مضمه كردن و ريختن فائده دهد بيان دواى مجرب چو بريان گشنيز بريان مغز بادام بريان فوفل بروغن گاو بريان كرده مرواريد ريزه جمله برابر سوده و بيخته هر شب بر بيخ دندانها پاشند و خواب كنند ديگرى فوفل و خيار آسوده و نرم بيخته هر شب بپاشند و خواب كنند ديگرى برگ تنبول و حنا و هليله زرد مجموع يا يكيك سوده بپاشند و اللّه اعلم سست گشتن گوشت بن دندانها سبب استرخا و تربل غلبهء رطوبت غير فاسد و غلبهء بخار معده بود علامت آن آنست كه بر دندانها استوار نباشد بدستور سابق و عام بزرگتر نمايد علاج آنچه اندكى بود علاجى كه در نقصان گفته شد نافع آيد و كافى بود و اگر بسيار باشد بماليدن انگشت به لتهء نرم پيچيده خون آن را بيرون بايد كردن و تنقيه رطوبات بمسهل كردن و مجففات مثل مازوى نيم سوخته و فوفل نيم سوخته و سعد و گلنار و دار فلفل و شب يمانى سوخته و هليله و برگ تنبول و برگ مورد خاكستر پوست هندوانه و تخم درون باركل و اقاقيا و اشباه اينها يك‌يك يا دو دو بيشتر سوده هر شب بر بيخ دندانها پاشيدن و خواب كردن و صباحها بگلاب و طبيخ سماق و در دهن نشستن و مقويات معده خوردن و حافظ الصحة هر شبانگاه به كار داشتن نافع آيد گوشت بيخ دندانها سبب اين سستى و ترهل و گشادگى مسام آنها بود علاج اين ترهل بود و اللّه اعلم قلاع بيان در امراض اطفال شده و اين بثرات آنچه مفيد بود كه برنگ مشهورست سبب آن بلغمى باشد شور و سوزش و حرارت و الم آن كم بود و بوقت جنبانيدن ظاهر شود و آب در دهان بسيار آيد و آنچه سرخ بود سبب آن خون باشد حاد و سوزش و الم و تعب اين بيشتر بود اندكى و آب دهان غالب شود نه بدان حد بلغمى و آنچه بزردى مائل باشد سبب آن صفرائى بود حار و سوزش و حرارت اين فزون از جمله بود و آنچه بسياهى مائل باشد سبب آن سودائى بود محترقه حار و از درد و سوزش خالى نباشد و آب دهن كم بود و اين صنف بدتر و مزمن‌تر از جمله بود و سرخ اسلم و سريع الزوال‌تر از همه باشد و سياه اگر باكله منتقل شود علاج نيكو نيابد هلاك سازد علاج در جمله اصناف غير سياه چون ضعيف واقع باشند تدبيرى كه در قلاع اطفال گفته شد كافى باشد و چون بثرات آنها غالب شوند و بزرگتر مىشوند و درهم مىپيوندند نخست استفراغ آن خلط كردن انگاه دواها از خارج به كار داشتن و از گولى خوردن حذر نمودن چون جمله بىفساد بخارات معده نمىباشد