و اصلاح جراحت كنند و اگر انار را با جرم مليح بكوبند و بجوشانند و صاف در ظرف مسى يك شب بگذارند و فتيله بدان تر كرده در مر و نوشادر گردانند و بر باسور نهند و در منفذ مداومت كنند زائل كند و بعد تنقيه به قصد و مسهل اولى بود و سرطان را مسح دست نبايد كردن و به تنقيه و تلطيف غذا و تيزاب نرم و يا جرم آن و يا عسل اصلاح كردن و اللّه اعلم خارش درون بينى سبب آن بخارى تيز بود كه بسر و دماغ برآيد و بسيار باشد كه مقدمه زكام و نزله بود يا مقدمه رعاف و يا مقدمه آبله و حصبه و دواهاى كه بخار معده بازدارد به كار داشتن و غذاهاى كم‌بخار و خشك خوردن و بينى را درون و برون بروغن گل و بادام چرب داشتن و اگر خون غالب باشد فصد قيفال كردن و رگ بينى گشادن و آنجا كه سبب مقدمات مذكور بود تدبير آن امراض بايد كردن و آنجا كه از بقيه ماده قرحه و جراحتى باشد نطول آب گرم و بدان شستن درون بينى مفيد باشد و اللّه اعلم عطسهء متواتره سبب عطسه در سر گفته شد و سبب تواتر آن قوت دماغ و ذكاء حس آن و تواتر رسيدن بخار حاد بود بمبدء اعصاب در بطن اول و اين در ابتداى نزله و زكام و آماس بود تدبيرات آن قريب بتدبير صرع بخارى بايد كردن و روغن گل و روغن بيد انجير بوئيدن و همچنين لخلخه سركه و عصير گشنيز تر و گلاب و يا عرق بيد و همچنين بوئيدن سيب و بهى و اسفنج بحرى و بر پس كردن محجمه آتش نهادن و بلتهء گرم تكميد بران محل كردن و روغن نيمگرم چكانيدن و سر بر بخور و قند و زعفران داشتن و چشم و گوش و اطراف ماليدن خوب و بچيزهاى مرغوب مشغول كردن و ترسانيدن به چيزهائى كه آوازى كند و مريض از چشم و دهن فراخ باز كرده در چيزى بتكلف نگريستن و آب گرم بسيار بر سر ريختن اين جمله نافع آيد و آنچه مقدمهء زكام و نزله باشد تدبير آنها بايد كردن و آنجا بوئيدن شمامه افيونى و كاه‌گل و گل سرشوى خيسيده و خوردن حب الشفا در گرسنگى كشيدن و حركت در خنكى هوا كردن نافع باشد و آنجا كه آماسى در نواحى دماغ بود فصد بايد كردن و تقليل غذا و تدبير تحليل آماس و آنجا بوى تيزاب فاروق و امثال آن مفيد باشد و همچنين بوى پياز پخته و بوى كرنب پخته و خوردن شوربايها و سر بر بخار اينها داشتن و بر دو چوب كز و اللّه اعلم رعاف سبب خون آمدن از بينى با دفع طبيعت بود مادهء مرض را در بحران و يا امتلاى بدن از خون كه بغلبهء تمدد هر رگى در منفذ بينى از دماغ گشاده شود