بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
141
خلاصة التجارب ( طبع قديم )
در گرمآبه شويند هر روز بعد از ان آب كرفس و سركه روغن گل طلا كنند و غذاهاى مفتح و جالى مىدهند و و خفيفى از علاج جرب و حكه به كار مىدارند امّا بطم بثرها بود كه در پاى پديد آيد شبيه به بطم در لون و هيئت و بطم را فارسيان بن و بن شك گويند و مادهء اين از جنس ماده دوالى بود و علاج آن بعلاج دوائى و علاج بثرهاى سوداوى نزديك بود و بفصد از عروق پاى تخفيف تمام يابد و امّا جرب كه آن را اهل فرس كر گويند دو نوع بود تر و خشك و تر آن باشد كه از بثرات آن در حين خاريدن و غيره رطوبتى اندك مىترآيد و خشك بخلاف اين باشد و مرض مشهورست و مادهء كر تر بلغم شور بود كه با خون آميخته شده و اندر جلد محتبس گشته و ازينجهت متقرح بود و مادهء گر خشك صفرائيست بغايت محترق كه مخالط خون شده و بر پوست ريخته و ازينجهت ترى و قرحه نكند و چون حدتى در هر دو ماده واقعست بدان جهت خاريدن درين مرض عظيم باشد و اندر هواهاى عفن و نمناك و درياكنار اين مرض بسيار افتد و همچنين از بسيار خوردن چيزهاى شور و تيز و مملح و شيرين عفص چون دوشاب انگور و خرما و اشباه آن و از خوردن مغز جور تنها و دوشاب كرد جوششهاى بد بسيار پديد آيد و در فابز جرب خشك بيشتر افتد و از اعضاى جرب تر ميان انگشتان بيشتر پديد آيد جهت ضعف محل و دفع جگر و بسيار باشد كه جرب ريشهاى بد شود و خراجى و باشد كه بسعفه و توبا منتقل شود علاج نخست اسهال صفراى محترقه و يا بلغم مالح بايد كرد و مسهلاتى كه در ان صبر باشد بايد داد و مسهل حب النيل مكررا دادن هم سخت نافع بود و مجربست و بعد تنقيه اصلاح مزاج بايد كرد برفق و تدريج و طريق آن نقل هواست و اصلاح هوا و مسكن بضد طبع ماده و ترك جماع و چيزهاى كه ممد ماده باشد و استعمال غذا و شربتهاى ضد خلد و اكثر چيزهاى كممزه مثل كاهو و اسفناج و كدو و هندوانه و اشباه اين مفيد آيد و طعامهاى كمنمك و چربى به گوشت مرغ و گاهى با ناردان مناسب بود و گوشت بزغاله نيز مناسب باشد و ملازمت حمام سبك عظيم نافع آيد و مداومت حب الشفا نافع آيد و ملازمت مهارس و معجون زيبق عظيم نافع بود و گويند كه نقيع صبر يك درم با يك مثقال در آب كاسنى يك شبانروز تر كنند و بر ناشتا بخورند و سه روز همچنين مىخورند و سه روز آسايش مىكنند و غذا بدستور مىخورند چندانكه نه درم يا نه مثقال بدين مرات خورده شود عظيم نافع بود و گر كهنه را انفع آيد و حجامت ساقها كرهاى فاحش را مفيد آيد و بعضى عصير شاه ترج با قند دهند و نافع مىآيد و اگر از رگى كه ميان انگشت نر و شهادت از هر دو دست بيكبار فصد كنند