على گيلانى
13
مجربات حكيم على گيلانى ( فارسى )
و پوست بيخ كبر داخل بود مفيد است و غرغره كردن به آب گرمى كه در آن فلفل و نوشادر و عاقرقرحا و خردل و بوره و زنجبيل و مويز و صعتر و شونيز و مرزنگوش ريخته باشند بغايت مفيد است جفاف زبان خشكى كام و زبان گاهى باشد كه خشكى كام و زبان بهم رسند در امراض محلله علاج آن به دهان شويه كنند كه از اسپغول ماخوذ باشد و مانند آن و اگر بعد از مرض اين خشكى بماند يا آنكه خشكى حادث شود و سبب بادى ظاهر نباشد اندكى زلالى ( زلابى ) خوردن مفيد است همچنين شربتهاى ديگر انار ولايتى را در توليد لعاب دخل عظيم است اورام لسان اگر دموى بود فصد قيفال و رگ زير زبان كنند و بعد از آن مسهل خورند و آب برگ كاسنى و عصارهء برگ كاهو و برگ عنب الثعلب و دوغ و آب عصى الراعى را بگلاب و آب بجوشانند و به آن مضمضه كنند يا در دهان نگاهدارند و شفتالوى نارسيده بمالند اگر به اين چيزها بر طرف نشود منضجات و محللات مثل جوشيدهء انجير و بيخ سوسن و حلبه و مويز و باديان در دهان نگاهدارند و بعد از آن مسهلات و ايارجات خورند و ايارج لوغاذيا در دهن نگاه دارند ضعف الاسنان هيچ چيز دندان ضعيف جنبان را و گوشت بيخ دندان را كه سست و نرم شده باشد از فصد چهار رگ بهتر نيست و فائده اين بتجربه ظاهر شود و مدت بسيار بماند و حكم طب آنست كه جهت حفظ صحت دندان را در دو سال تا سه سال يك بار فصد چهار رگ نمايند تا صحت بر دوام باشد نقل از حكما است كه هيچ باك نداريم از آنكه مزاج اصلى حار باشد يا بارد كه در دو حال فائده عبث است مگر آنكه اين درد از برد ناشى شده باشد به مزاجى و اين بغايت اندك است و نهادن زلو بر بيخ گوشت دندان از آن قبيل است كه فى