قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى

81

ارشاد الزراعه ( فارسى )

نمايند كه خوب سبز مىشود اما دانه وى باريك و حاصل وى خوب نيايد . و اسامى بذرى كه مذكور مىشود هريك در محلى بقرار جريبى بتفاوت زراعت مىشود و در موسمى مىرسد چنانچه دهاقين صاحب تجربه دانا و مزارعان خيرانديش هر دو سه را تحقيق آن نموده‌اند . افلاطون حكيم گويد كه بهترين تخم گندم آنست كه رنگ آن مايل بسرخى و زردى بود چون رنگ زرد و بزرگ و درشت و محكم و خوش‌طعم بود و بايد كه باريك و لاغر نبود . تخم جو بايد كه بزرگ و محكم و سفيد بود و نشايد كه تخم گندم را بشويند چون اگر گندم مغسول زراعت كنند دانه او باريك و كم بود و بهتر آن بود كه چون ادراك محصول شود خوشه‌هاى غله كه بزرگتر بود دانه آن بسيار حاصل شود . و هر تخم كه هست بايد كه نو بود و تخم دو ساله ميانه بود و تخم سه ساله نيك نبود و تخم چهار ساله به كار نيايد مگر جاورس و ارزن و اگر تخم ماش و عدس و ملك را بسرگين گاو آلوده كنند و زراعت كنند زودتر سبز مىشود و بيشتر مىرسد . بعضى از اهل فلاحت گويند كه اگر تخمى كه در دشت حاصل شده در كوهپايه بكارند و آنچه در كوهپايه حاصل شده در دشت بكارند بيشتر حاصل شود و نيكوتر آيد . و بعضى گفته‌اند كه سرگين كبوتر يا هر مرغى ديگر باشد با تخم مخلوط سازند هر تخمى كه بود حاصل آن بيشتر بود ليكن چون سرگين اين مرغان با تخم مخلوط سازند در زمين نمناك بكارند و در زمين خشك نكارند تا تخم سوخته دنى حاصل نشود . گويند كه از پوست گرگ غربالى سازند كه آن را سى سوراخ بود و هر سوراخ آن مقدار كه انگشتى درون آن رود و تخم را از آن غربالى فرو كنند ريع آن بسيار بود . تخم پاشيدن در مقدار يك شبر زمين گندم هفت دانه يا پنج دانه افتد و زياده از اين نبود و از جو نه دانه يا هفت دانه باقى حبوب چهار دانه و بعضى گفته‌اند