محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود

47

تحفه خانى ( فارسى )

حمام تمريخ ادهان محلله و آن را كه سبب اعياست و قوة دلك بحمام احوج است از تمريخ بادهان و ماليدگى نرم پس دلك بيش از حمام و بعد از حمام درين مقام مناسبست اما اعياى قروحى خالى ازين نيست كه خلط موجب داخل عروق‌ست يا خارج و اگر داخل عروق‌ست علامت داله برو نتن بول است و عادت صاحب تولد فضول كثيره در بدن‌ست و علامت تولد فضول آنكه در بول خلط متولد محسوس باشد و اگر اين علامات مفقود است يقين كه در خارج عروق است و درين مرتبه دلك و رياضت استرداد كافيست و مراد بدلك استرداد آنست كه به تكرار بر وجه اعتدال واقع شود و اكتفا به يك‌بار و دوبار نباشد و اما اگر خلط داخل عروق باشد در علاج امر لبكون و نوم طويل و گرسنگى و مسح اعضا بادهان ملايم محلل هر شب و ريختن آب معتدل در حرارت و برودت بر اعضا و تغذيه بغذاى صالح الكيموس كه بحسب كم و كيف بر وجه اعتماد باشد و استفراغ خلط موجب اگر دم باشد بفصد بقانون مقرره و باسهال اگر از اخلاط باشد هريك را بادويه مختصه به آن خلط بعد از حصول بمنضجات مختصه نضج در آن اخلاط و آن معلوم شد كه مواد بنضج تعديل قوام خلط است كه آن تغليظ رقيق است و ترقيق غليظ و تقطيع لزج و اگر چنانچه خلط موجب خارج عروق باشد در علاج او نيز اهمال نبايد كرد و از علاج اكتفا بدلك و رياضت متوسط بايد كرد اما تمددى را كه سبب امتلاء كه بىردأة ماده اوست به اين معنى كه ماده او را تعفنى يا كيفيت از كيفيات ردّى حاصل نشده است و علاج او فصد است و تلطيف دم و تقطيع آن و علاج تمطّى ورقى فصد است از عرق اولى بعضو ماؤف يا از اكحل و اگرچه بعضى اطبا برين رفته‌اند نسبت فصد بجميع اعضا على السويه است زيرا كه مذهب آن بعض اينست كه بفصد