محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
591
تحفه خانى ( فارسى )
تپ صفراويست پس مناسب در ايام اوّل نخودآب صرف و اندك قند به او آميخته است و يا ماء الشعير با قند و يا عسل اگر چنانچه بلغم بيش و غليظ و لزج باشد و گاه چنانست كه درين تپ احتياج بزيادتى تسخين است به مثل اندك فلفل و باديان و يا مصطگى و دارچينى و شبت و يا با مغز تخم معصفر و يا آب ليمو و اندك قند و ادويه كه درين مقام بر فم معده به جهت تقويت بايد نهاد روغن بهى و يا روغن گل نيمگرم كرده سنبل و مصطگى طبخ كرده باشد و ضماد بر معده از زرالورد كه مراد تكمه گل است و افسنتين بطيخ قرنفل بايد كرد . [ 211 ] مقاله در بيان تپ سوداوى ببايد دانست كه تپ سوداوى را در ابتدايش نافض و ازين و سر يا ضعيف مىباشد و بتدريج قوى مىشود زيرا كه بتدريج ماده سوداوى نضج مىيابد و در استخوانهاى درد مىباشد و سرماى بشره كه دندانهاى صاحبش برهم مىسازد و حرارت او كمتر از تپ صفراويست و عرق او در مرتبه بلغمى نيست بواسطه يبوست ماده او و حدوث تپ سوداوى اكثر بعد از حميات مواد مختلفه كه در آن حميات مواد رطبه مىباشد بتحليل رفته است در ماده تپ باقيمانده مىباشد و طول دور اين تپ بست و چهار ساعت مىباشد و مفارقت اين تپ به عرق بسيارى باشد و اگر چنانچه ماده صفراوى درين تپ از احتراق بلغم باشد ادوار او اطول و بول اغلظ و حصول عرق بطىتر و نبض عظيمتر مىباشد و اگر چنانچه ماده از احتراق صفرا باشد نبض اشد بحسب سرعت و تواتر مىباشد و نافض كه لرزه است قليل مىباشد بمشابه قشعريره و عطش و التهاب باشد و اگر چنانچه مادهء تپ