كه او را فعل و تاثير بحسب مزاج است زيرا كه مزاج طبيعت آنست كه خاصيت طبيعت است كه موجود است در اجسام مركبه از عناصر از فيض الهى و عالم علوى ازين جهت كه امتزاج در مركب ذو الخاصيه بر وجهى واقع شده كه افاده اين خاصيت كرده است بواسطه استعدادات مختصه و امّا ادويه كه تاثير ايشان بحسب مزاج است دل را تاثير او متاخر است از ادويه ذو الخاصيه و هم بحسب مزاج زيرا كه دوائى كه درو تاثير هم بخاصيت است و هم بمزاج درو دو تاثير است يكى از ممر خاصيت و يكى از ممر كيفيت و مزاج و اما دوائى كه او را همين كيفيت است و پس او را همين يك تاثير پيش نيست و اطبا خاصيت را مستند به صورت نوعى مركب مىدارند بتوسط استعدادات و فيضان الهى تاثير او را دوا بحسب مزاج و كيفيت فقط است درو اين اعتبار نمىكنند و فرق برين وجه كرده‌اند و چندى از ادويه مفرده و مركبه كه مناسب عضو رئيس و شريف دل و دماغ است در آخر اين كتاب مذكور خواهد شد . [ 154 ] مقاله در بيان غشى كه از جمله امراض مهلكه دل است و غشى را چنين تعريف كرده‌اند كه هو تعطل جميع الحواس الضعف القلب يعنى غشى بيكار شدن جميع حواس است بسبب ضعف عارض مر دل را و سبب اجتماع روح است بدل حين ضعف بسبب دفع ذى و يا بسبب استفراغ بسيار از اخلاط همچنانكه در فصد مىباشد اگر مبالغه نشود و يا عادت شخص چنين بوده باشد و رعافات و نزفها و اسراف در خون حيض در عورات و يا در اسهالات قويه و يا در شنيدن از اخبار مسرّه و يا اخبار موحشه و يا غم و حزن قوى و يا در امراض حاده و گاه سبب اختناق رحم است