محمد بن عبد الله بن عبيد الله بن محمود
352
تحفه خانى ( فارسى )
اين اغذيه و ازين آبها اخلاط غليظ متولد مىشود و باصول و بيخهاى دندان مىريزد و علامت اين علت آنست كه در لثّه كه گوشت بيخ دندان است حكه شديد است و علاج درين مقام خوردن جلّاب هر صباح پنجاه درم آب برگ خرفه خوردنست و يا سكنجبين ساده ده درم با شيرهء تخم خرفه ده درم و يا آب هندوانه قياسا بست مثقال و قند ده درم بايد آشاميد و يا از عناب و آلوى بخارا از هريك ده عدد و قند سفيد ده درم و غذا ماش مقشر و كدوى تر با گوشت بزغاله و يا مرغ جوجه و تنقيه بدن و دماغ بعد از ظهور نضج در بول بمطبوخ فواكه و يا بمطبوخ هليله و مضمضه به بيخ حماض كه در سركه جوشيده باشد و مراد بحماض درين مقام قوى است و يا مضمضه به سركه و گلاب بايد كرد و گاهى بشيح و دندان برهم ساويدن عارض مشايخ و نسوان و صبيان را مىشود و پيران را بواسطه آنكه ضعف در عضلات هر دو فك ايشان شده است و بواسطه ضعف بدن ايشان قابل انصباب مواد شده است و بدين سبب مواد از دماغ به بيخ دندانها مىريزد و مثل تشنج عارض مىشود و چون انصباب درين حال بيشتر است و شعور مفقود تا خود را حفظ تواند كرد و بدين سبب اين فعل صادر مىشود و علاج اگر چنانچه عارض صبيانست تحريك ماده نمىبايد كرد و ايشان را به حال خود مىبايد گذاشت كه بمرور ايام اين علت ازيشان به رسيدن بلوغ زايل مىشود و اما پيران را و نسوان را تدبير تنقيه بدن و دماغ است بحب ايارج و يا حبّ صبر و يا حب قوقايا و چرب كردن بروغن گرم مثل روغن سوسن و زيبق و هر صباح آشاميدن جلّاب از بادرنجبويه و باديان نيمكوفته از هريك دو درم و گلقند ده درم مجموع غير از گلقند بايد قدرى آب كه مناسب دواست طبخ كرده