اعدل است حاكميت در كيفيت ملموسات زيرا كه حاكم را واجبست كه متساوى الميل بين الطرفين باشد و از جمله اشياء كه به آن استدلال بر اعتدال جلد مىكنند آنست كه منفعل نمىشود از جسم مركب در حار و بارد كه هر دو جزو درين جسم متشابه القوة باشند يعنى حار قوة بارد و بارد قوة حار شكسته باشد و متكافى القوة در انكسار همين معنى دارد كه غلبه قوة در هيچ‌كدام از طرفين نباشد و هرگاه چنين باشد معتدل منفعل نمىشود و بر همين قياس در كيفيت منفعله پس هرگاه چنين اعتدال مزاج معلوم شد سوء المزاج نيز معلوم است زيرا كه سوء المزاج خروج مزاج صحيح است از اعتدال و سوى مزاج منقسم بهشت قسم مىشود زيرا كه خالى نيست كه احرّ بما ينبغى است يا ابرد بما ينبغى و بر سبيل تركيب و ازدواج نيز يعنى يا حار رطب است و يا بارد رطب است يا حار يابس است و يا بارد يابس است و هريك ازين اقسام يا ماديست و يا ساذج است و سوى مزاج مادى يا بواسطه خلطيست از اخلاط كه او را كيفيت رديست مثل صفرا و غير او از اخلاط اربعه كه بدن متكيف بكيفيت روى شده است بسبب اين خلط و سوء المزاج ساذج آنست كه سبب حصول و وجود او خلطى آن اخلاط بدن نيست مثل برودت هوا و گرديدن در برف و يافتن سردى ازو و حرارتى كه نه از ممر اخلاط باشد مثل حرارت مدقوق كه ناشى از خلط و تعفن آن نيست بلكه حرارت است صادر از قلب و تاثيرش در رطوبات محمود و در هر مرتبه شروع در افناء ازين رطوبات مسما به اسمى مىشود و سوء المزاج منقسم بشانزده قسم مىشود هشت ازين جمله ماديست و هشت ساذج .