[ 110 ] مقاله در بيان اختلاج و اختلاج را اطبّا مقدمه لقوه دانسته‌اند و منذر و بيم‌دهنده از آن و سبب موجب ماده بلغمى است كه لزوجت تمام دارد و بواسطه تاثير حرارت غريزى در آن و تحليل آن ريح حاصل مىشود و با بخارى كه از مسام به سهولت خارج نمىشود بواسطه غلظش و قوت دافعه مىخواهد كه او را بجانب ظاهر جلد اخراج كه او درين حين بينهما مدافعه واقع مىشود بدين سبب حركت اختلاجى در ظاهر جلد حادث مىشود و علاج درين مرض تنقيه بدن از خلط بلغم است بحبوب مسهله و ايارجات مذكوره در علاج افليج و تشنج و غيرذلك از امراض دماغى و تلطيف در تدبير ماده رقيق تا برود و غليظ بماند و جلاب از شربت بادرنجبويه با ترياق اربعه و يا با مطبوخ باديان و غذا درين مقام نخودآب با دارچينى و كمادات مسخنه بر موضع اختلاج نهادن و ضمادات محلله كه در معالجه فالج و لقوه مذكور شد به كار بردن و ماليدن موضع اختلاج بروغنهاى گرم بالفعل و بالقوه مثل روغن سوسن و روغن زيبق و روغن قسط و مثل اين آنچه حاضر باشد . [ 111 ] مقاله در بيان مرض زكام و سبب زكام منجلب و منجذب شدن رطوبات و فضول رطبه است بجانب منخرين و سبب اين انجلاب و انجذاب ما سواى مزاج حارست كه عارض دماغ شده است از اسباب خارجى مثل تاثير حرارت آفتاب و ماليدن روغنهاى گرم بر سر و يا سبب خوردن اشياء حاره نيز مثل سير و پياز و تخم قجى و امثال