آن را نيز اطبّا از ماليخوليا عدّ كرده‌اند زيرا كه سبب او موافق اسباب بعضى انواع ماليخولياست و علامت او زردى رنگ بشره است و نفس تيز مثل نفس كسى كه از بلندى و پستى يا از پستى به بلندى حركت كند و غلبه غفلت و حيرت و سر در پيش افگندن و طول سكوت و بسيارى فكر ردى و سرعت نبض بتحضيض نزد سماع معشوق و اختلاف آن و صلابت آن و بيدارى بافراط و علاج درين مقام اشتغال باشغال عظيمه كه موجب نسيان معشوق باشد و خلاصى ازين بليه و يا اختيار سفر و هجران للّه درّ قايله و قدس سره . شعر دواى عشق گويند از سفر خيزد چه دانستم * كه در دل مهر آن مه خواهد افزون شد بهر منزل و كدخدائى و صيد كردن را نيز از علاج اين مرض دانسته‌اند و باختن شطرنج نيز نافع از افكار رديه است و نافع ازين مرض و درين مرض غذاهاى نيك اختيار بايد كرد و مثل نخودآب با گوشت مرغ و يا گوشت پاجه مهرا و يا ماليدن سر و عرق كردن آن بروغنهاى مرطبه و تفريح و تقويت دل و دماغ بمفرحات ياقوتى و اشربه مقويه مثل شربت ترنج و شربت سيب و بايد كه طبيب در معالجه ماليخوليا اهمال نكند و دست از علاج كوتاه نكند چه بسيار آن ازين ورطه خلاص يافته‌اند غايت آنست كه ماده سودا به زودى نضج نمىيابد اهتمام بشان نضج و صرف عنايت باستعمال ادويه مسهله مناسبه و ادويه منضجه بر همين قياس اختيار كند . [ 106 ] مقاله در بيان مرض سكته و اين مرض را اطبا چنين تعريف كرده‌اند كه السّكتة تعطل كل الاعضاء عن الحس و الحركة يعنى مرض سكته معطل شدن جميع اعضاست از حس و حركت و سبب