ثانى و رابع كه متاثر شود و متضرر نيز شود بتكرار درجهء ثالث است و خامس كه متاثر شود و متضرر نيز شود و با هلاك رساند درجهء رابع است و اين را دواى سمى مىنامند مثل افيون . [ 55 ] مقاله در بيان فعل و انفعال ببايد دانست كه هرچه وارد مىشود بر بدن انسانى از اشربه و اغذيه ميان او و بدن تاثير و تاثر است كه آن عبارت از فعل و انفعال است زيرا كه بعد از ورود خالى ازين نيست كه وارد متغير از بدن مىشود و بدن متغير از وارد مىشود و يا آنكه متغير از بدن مىشود و تغير نيز در بدن مىكند و يا از بدن متغير نمىشود و تاثير در بدن مىكند و مراد به اين تغير آخر تغير در معنى مىخواهند كه آن تاثير بحسب صورت نوعيه است و اگر اين تاثير از غذا صادر شود و غذاى ذو الخاصيه است و اگر از دوا صادر شود دواى ذوالخاصيتست مثل افاده بر دو افاده بر سخونت و قسم اوّل كه تاثير وارد از بدن باشد خالى ازين نيست كه تشبيه به بدن دارد يعنى جزو مغتذى مىشود يعنى اگر مىشود آن غذاى مطلق است و اگر تشبيه به بدن ندارد آن دواى معتدل است و قسم ثانى كه تاثير در بدن دارد و از بدن نيز متاثر مىشود و اين خالى ازين نيست كه آخر فعل او افساد بدن است يعنى اول ازين دواى سمّيست و ثانى ازين دوا اگر تشبيه به بدن دارد غذاى دوائيست و اگر تشبيه به بدن ندارد دواى مطلق است و قسم ثالث از اقسام اول كه از بدن متاثر و متغير نمىشود و تاثير در بدن دارد و مفسد