صلابت است و خامس از اقسام تسعه نبض ادراك و احساس ممر و طريق لامسه است و اين نيز سه است اوّل حار است و سبب او از اسباب مسخنه است و ثانى برودت آلتست و سبب او اسباب مبرد رديه است و ثالث معتدل ميان حرارت و يبوست است و سادس از اقسام تسعه نبض خلا و امتلاى عرق نابضست و اين نيز سه است و اوّل ممتليست و آن نبضيست كه واضع اصبع مىپندارد كه عرق نابض متحرك و مملو از از رطوبتست و سبب او اسباب سبعه در امتلاست كه مقرر داشته‌اند و ثانى خلاى آلت و عرق نابض است و اين مقابل امتلاست و سبب او اسباب خلاست و ثالث ميان معتدل و خلا و امتلاست و سابع از اقسام نبض كيفيت قرع و كرفتن عرق است مرا صابع گيرندهء نبض را و اين سه قسم است اول قويست و آن نبضيست كه مقاوم حس واضع اصبع است عند الانبساط و سبب او جميع اسباب قوتست مثل غذاى معتدل زيرا كه اگر غذا بسيار و بشره واقع شود موجب قوت نيست چه اگر فاسد و متغير شود موجب ضعف است مثل اشربه و معتدله و قرح و ثانى نبض ضعيف است و اين مقابل قويست و سبب او هرچه موجب ضعف باشد زيرا كه اسباب ضعف مندرجست درين جمله و ثالث معتدل در قوت و ضعف است و فرق ميان اين معتدل و ساير اعتدالات نبض اينست كه اعتدالات مذكوره افضل احوال نبض است و اما اعتدال ميان قوى و ضعيف را فضليست ناقص از قوى است زيرا كه هرچند در امور ملايمه است اشد مر مجرئى طبيعى را قوت وافرتر باشد و ثامن از اقسام تسعه نبض استواء اختلاف نبض است و اين دو قسم است اول نبض مستويست و آن نبضيست متشابه در جميع نبضات خود و در هر جزو از نبضه واحده كه هر نبضه مركب از دو حركتست كه انقباضى و انبساطى باشد و سكون متخلل بينهما بمذهب اصح عند الاطبا و آن‌كس كه معرّف سكون نيست