و شيخ در ادويهء قلبى گفته كه در زعفران قبض و تحليل قوى هست و تابع اين دو صفت است انضاج ، و او را خاصيّتى عظيم هست در تقويت جوهر روح ( و تفريح روح ) « 1 » به واسطهء آنكه در روح احداث نورانيّتى « 2 » و انبساطى مىكند كه در هيچ دوا اين خاصيّت اين مقدار نيست و عطريّتى كه دارد اعانت اين افعال مىكند و اگر بسيار خورند در « 3 » تحريك روح به خارج بدن افراط كند به حيثيّتى كه منقطع شود روح از دل و بميراند « 4 » . و بغدادى گفته كه دو مثقال « 5 » از آن تفريح قوى كند و سه مثقال بكشد و تجربه كرده‌اند كه شش درم قاتل نبوده است و نيز به حسب مزاج‌ها مختلف مىباشد تدارك آن به قوابض بايد كرد « 6 » مسيح « 7 » گويد زعفران هضم طعام مىكند و غشاوهء بصر را جلا دهد و اعضاى باطنه را تقويت دهد و سدد كبدى را تفتيح كند و سدد عروق را نيز ، امّا به اين حال ، دماغ ممتلى سازد و قوّت مىدهد اعضاى باطنه را و آلات تنفّس را و نفس را آسان كند و چشم را تيره سازد به واسطهء امتلاى دماغ و ترشى كه در معده باشد كم مىكند ، جهت همين اشتها كم مىكند و در حاوى « 8 » گفته است تجربه كرده‌ام كه زعفران اشتها را كم مىكند بلكه ساقط ، و مغثى باشد و اگر دو درم از آن بخورند در ساعت بچّه متولّد شود و اين مجرّب است و گفته كه زعفران سكر و مستى بسيار آرد و تفريح عظيم مىكند تا به حدّى كه به ديوانگى انجامد و گويند سام ابرص كه به شيرازى ماترنگ گويند در خانه‌اى كه زعفران باشد نيايد و گويند اگر زعفران را بكوبند و از آن حبّى سازند و بر زنى بندند كه مشيمه نينداخته باشد ، بيندازد و اگر بر اسب بندند همين عمل كند . خوزى « 9 » گفته زعفران هيچ خلط را تغيير نمىدهد بلكه حفظ مىكند اخلاط را بالسّويه و اندك آن معده را دباغت كند و بسيارش مضر بود به معده و دماغ و تقويت كبد كند و مثانه

--> ( 1 ) . ل و آ ( 2 ) . ل و آ : نورانيّتى ؛ الف : ثورانى ( 3 ) . ل و آ : + در بسط روح ( 4 ) . ل و آ : به حيثيّتى كه به واسطهء آن منقطع شود از مادّه‌اى كه تغذيهء او مىكند . تابع اين حالت است موت . و گفته است كه اين را وزنى تعيين نموده‌اند و اولى آن است كه آن را ذكر نكنند ( 5 ) . ل و آ : درهم ( 6 ) . ل و آ : ضرر آن به چيزى چند كه قبض روح كند ( 7 ) . ل و آ : شيخ ( 8 ) . ل و آ : و رازى ( 9 ) . عليگر : حورى