چون بر شربتش مداومت كنند ، خشونت سينه و حلق را ببرد و سرفه و زكام گرم را سودمند آيد و جرب مثانه و سوزاك را مفيد باشد ؛ و شربتى از او دو درم است تا چهار درم ؛ اما مضرّ است به دل ، مصلحش انيسون ، و بدلش خبّازى و نيلوفر است . پنجنگشت : به عربى ذو خمسه الاوراق و هندوى برگ سنهالو گويند . گرم است در اوّل ، و گويند در دويم و خشك است در سيوم ؛ و محلّل و ملطّف بود و تفتيح سدّهء كبد كند ؛ و چون به سكنجبين بياشامند ، صلابت سپرز را سودمند آيد ؛ و صداع آرد و چون بريان كرده خورند ، سردرد كم آرد ، و مصلحش صمغ عربى است ؛ و شربتى از او يك درم تا دو درم . بندق : به پارسى فندق گويند . گرم است در دويم ، و گويند در سيوم ، و تر است در اوّل . بهترين وى بزرگتر بود و طبيعت وى گرم است به اعتدال با اندك خشكى ، و گويند در اوّل . پوست وى قابض بود . امّا باه را قوّت دهد و گزندگى جانوران ، خاصّه عقرب را نفع رساند و سرفهء كهنه را دفع كند ؛ و مضرّ است به معده ، و مصلحش فانيذ است ؛ و شربتى از او پنج مثقال ؛ و بدلش به وزن ، مغز جوز ، و گويند چلغوزه . بندق هندى : اته « 1 » خوانند ، و آن ميوه‌اى است خوردتر از فندق و رنگش به سياهى زند و به غايت املس بود . گرم و خشك است در اوّل . چون به سركه طلا كنند ، خنازير را تحليل [ كند ] و چون به آب مرزنگوش سعوط كنند ، شب‌كورى را ببرد ؛ و صاحب لقوه را چون سه روز سعوط كنند و در خانه تاريك بنشانند ، رطوبت از بينى و روى او روان شود و صحّت يابد . بوزيدان : بهترينش آن است كه سفيد و سطبر بود و او را خطوط بسيار بود . گرم و خشك است در سيوم ؛ و وجع المفاصل را نفع دهد و عصب را از بلغم و سودا و صفرا پاك سازد و منى بيفزايد و فربه آرد و رنگ روى را نيكو گرداند ؛ و مضرّ است به انثيين ، و مصلحش خردل است ؛ و شربتى از او دو درم ، و بدلش به وزن آن بهمن سفيد . به ورق : به پارسى بوره گويند . بهترينش ارمنى است و آن را نطرون خوانند ، و به هندوى كچلق گويند . گرم است در آخر دويم و خشك است در اوّل سيوم . قطع اخلاط غليظ كند و مغص « 1 » را ساكن گرداند و طبع را نرم دارد

--> ( 1 ) . س : كذا ( ؟ ) ؛ به هندى « ريتهه » و نبطى « رته » و بربرى « طموط » خوانند . ( تطبيق نام‌هاى كهن گياهان دارويى 1 / 88 ) شايد واژهء فوق صورت نبطى آن است كه به اشتباه هندى ضبط شده است ، و آن « رته » است ، نه « اته » .