يوسف بن محمد بن يوسف الطبيب الهروي

36

رياض الادويه ( فارسى )

الباب الاوّل در ذكر ادويهء مفرده به ترتيب حروف تهجّى : حرف الالف افريشم : به پارسى ابريشم و به تركى ايپك و به هندى ريشم و يات گويند . معتدل است در گرمى و سردى ، و گويند گرم و خشك است در درجهء اوّل ، و گويند گرم و تر است در درجهء دويم ، و گويند در خشكى و ترى معتدل است . دل و دماغ را قوى كند و ارواح را قوّت دهد و روشنى چشم بيفزايد و بدن فربه كند و قوّت باه و نعوظ تمام آورد ؛ و مقدار شربتى از او يك درم است ؛ و مضرّ است به شش و معده ، و مصلحش ربّ ريباس و اترج بود . آبنوس : بهترينش سياه‌آگين بود و طبيعتش گرم و خشك است در اوّل . چون به آب باديان سوده ، در چشم كشند ، بياض و شب‌كورى را ببرد . مصلحش صمغ عربى است يا شاهسفرم . ابهل : به پارسى بار سرو كوهى و به هندى هوبير « 1 » گويند . گرم و خشك است در دويم و گويند در درجهء سيوم . بهترين آن سياه رنگ فربه است . چون به روغن زيت و يا كنجد در ظرف آهنين چندان جوشانند كه روغن سياه شود ، پس نيم گرم در گوش چكانند ، ازالهء گرانى گوش كند ؛ و اگر دو مثقال از او بكوبند و ببيزند و به ده مثقال عسل و سه مثقال روغن گاو سرشته ، بليسند ، حيض براند و بچه بيندازد و تنگى نفس را سودمند بود ؛ و مضرّ است به جگر ؛ مصلحش اكير است ، و بدلش به وزن او دارچينى .

--> ( 1 ) . ابهل ، يا ابهل : به هندى اوهير يا هوبير است . ( تطبيق نام‌هاى گياهان دارويى ، 1 / 38 )