مسأله آنچه گفته‌اند كه در زمستان طعام گرم بالفعل بايد و در تابستان سرد بالفعل بايد ، حق آن است كه طعام سرد كرده خوردن اكثر اوقات سود دارد و آنچه گفته‌اند كه الوان اطعمه جمع كردن طبيعت را متحير سازد ، راست است . اما آنچه گفته‌اند كه دفع مضرت حلو به حامض و حامض و تفه به مالح و مالح به تفه و حامض كنند به عينه همان جمع الوان اطعمه است و مضر بود . و آنچه گفته‌اند كه پرهيز در صحت همچو ترك پرهيز است در مرض يعنى معتاد كه در مرض ترك بعضى عادات كرده باشد باز بر سر كار خود رود در صحت و پرهيزى كه در مرض فرموده‌اند ملازمت نكند نه آنكه هرچه خواهد كند . و آنچه گفته‌اند كه غذاى صحيح صفراوى ، مبرد و مرطب بود و هر خلطى را غذاى مخالف فرموده‌اند ، چون دانستى كه صحيح را به معتاد حفظ صحت بايد كرد قطعا التفات بدين سخنان منماى ، چه اين مساله در دفع مرض مناسب بود نه در حفظ صحت . زيرا كه مردم گرم‌سيرات گرم‌مزاج‌اند . و هنديان اكثر ادويه حاره خورند و دايما حفظ صحت بدان كنند و باقى گرم‌سيران بر خرما و امثال آن مواظبت مىنمايند و اين خود از مشهورات است . و مردم تركستان و كوهستان و ساير سردسيرات اكثر به دوغ و ماست و سركه و امثال آن‌ها مشغول‌اند و حفظ صحت بدين‌ها مىكنند . و تدبير مشروب چنان بايد كه آب در وقت تشنگى خورند و بىضرورت نخورند و بعد از حركت‌هاى عنيف چون جماع و غيره نخورند و اگر ميسر بوده باشد آب هايى كه مردم آزموده باشند بهتر است كه خورند و اگر به آبى كه معتاد بود بهتر است . و هواهاى قوى را ملازمت كنند بر سبيل عادت و از هواهاى سست و عفن و بلا و طواعين پرهيز واجب دانند اللهم وفقنا لهذا . و شرب مسكر در حفظ صحت هيچ نفع ندارد زيرا كه از خمارش دردسر خيزد و مرض چگونه حافظ صحت تواند بود . نعوذ باللّه من الغلط . تدابير الحركت و السكون اما حركت و احتمال اندك تعب و مشقت در حفظ صحت مددى بزرگ است و در اين امر هم اقتدا به مردم معتاد بايد كرد مثل سوارى معتدل و پياده رفتن و كمان كشيدن و غيرها . و حركت بر سر سيرى و عقب طعام زيان دارد چنان كه بر گرسنگى . اما از عادت غافل نبايد بود كه بعضى را عادت چنان بود كه سير خورند و سوار شوند و بسيار بتازند و هميشه صحيح و بر حضور باشند . و بر سيرى از طعام جماع مضر بود و معتاد و غير معتاد را ، ليكن معتاد را كمتر ضرر كند . و بر گرسنگى و تشنگى هم مضر بود . و آنكه او را جماع كردن ضرر نكند هم يافت مىشود بلكه ترك جماع مطلقا او را مضر بود . آگاه باش تا در هيچ طرف مبالغه نكنى و بعضى رياضت‌ها هست كه مفيد است معتاد را ليكن با خطر است مثل چوگان زدن و اسب تاختن و در كشتى نشستن و بر مواضع رفيعه چون نردبان و بالاى درخت رفتن و از ريسمان معلق باد خوردن و سياحت در غرقاب‌ها كردن و بر روى يخ دويدن و از بلندىها جهيدن و امثال اين‌ها . و به‌هرحال ترك اين جمله اولى بود و