بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
174
خلاصة التجارب ( طبع جديد )
نباشد و تشخيص هريكى از اين اسباب مذكوره به علامات امزجه و تدبيرات و اوضاع بتوان كرد . علاج در جمله اولا به رفع سبب كوشند و بعده اغذيه و ادويه كه از آن خون متين تولد كند مىخورند و از ادويه كه مقوى موى باشد و روياننده مىمالند مثل خاكستر سير و كراث جبلى به روغن زيتون و خاكستر شونيز و سوخته شاخ حيوانات به روغن شونيز و يا روغن زيت و يا روغن مورد و شقايق و پرسياوشان و لادن به شير درخت انجير سرشته و در روغن شونيز حل كرده قوى بود . و محل رستن موى را به تيغ زود زود راندن موى را تحريك كند و اگر موى ضعيف و كم بود ، به زود زود تراشيدن قوى و بسيار گردد و روغن زرده تخم مرغ را ماليدن پيوسته در اين ابواب عظيم نافع است و مجرب . و همچنين روغن سنگ پشت و قنفذ و آب كه از تاك انگور مىچكد و خاكستر تاك به روغن بيض يا به روغن گاوى كهنه ماليدن و توطن در هواهاى تر و حوالى دريا بار موى را زود برآورد و غلبه و دراز سازد و همچنين شستن به آرد باقلا و لعاب خطمى و چغندر و اشباه آن و همچنين به عصاره لبلاب و عشق پيچان و افتيمون و شيرج و مورد و آزاد درخت و مداومت تدهين خصيتين به روغن شونيز و مورد و زيت و كنجد نافع بود . و تيزاب نرم بر منبت موى ماليدن و بعد از آن به موم روغن نفط و يا روغن تخممرغ چرب داشتن در هفته چند نوبت نيكو بود و سر و روى بر بخارات گرم داشتن و در مسلخ حمام بسيار نشستن و در هفته دو نوبت قى كردن بسى مفيد آيد . تدبير رفع كوتاهى موى و كمى و باريكى آن سبب آنها همان قلت بخار دخانى بود و آن يبس هوا و مزاج و تدابير خشكىفزا بيشتر افتد و اسباب هر يكى را به دلايل توان دريافتن . علاج آنچه در موى روى گفته شد ، جمله مناسب بود ليكن اينجا شستشوى سر و استحمامات متعاقب معتدل اولى و انفع باشد و تدهينات به روغنهاى نرم چون بادام و بنفشه بادام و پيه مرغ انسب آيد و خاكستر پوست چنار و پوست درخت انگور و محرق موى سر آدمى و يال اسبان و موى سر حيوانات دراز موى در روغن مورد و غيره از مذكورات آغشته ماليدن مفيد آيد و همچنين مقشر جو نيمكوب كرده و با آمله جوشيده و ورق كنجد كه با درون كدوى تر پخته باشند و روغن بنفشه بر آن ريخته و چندان جوشانيده كه آب رفته و روغن مانده باشد ، ماليدن بسى مفيد بود . و اگر ممكن باشد كه چند كرت تراش كنند پس بگذارند و تربيت كنند اولى بود . و جهت تخلخل مسام جز قوابض از اين ادهان و ادويه استعمال نبايد كردن . و جهت ضيق مسام جز ملعيات و ملينات از اين ادهان و ادويه به كار نشايد داشتن و شبها ماليدن به زهره گاو و يا زهره گرگ در شير آمله و يا عصاره آزاد درخت و يا لبلاب و شنگ يا در روغن كنجد كه مرمكى يا لادن در آن گداخته باشند و روز شستن به لعابهاى مذكور به غايت موى را دراز كند و با طراوت و رونق سازد . و چون رحم را با دماغ مشاركت است يمكن كه زنان را به اصلاح مزاج رحم نيز احتياج افتد و عظيم نافع آيد