بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )

150

خلاصة التجارب ( طبع جديد )

راه يابد در محل خوب جهت بعد از حر و جهت كثافت ، به شرطى كه نمناك نباشد چون هواى بيوتى كه بر جوانب آن خانه خاى بسيار باشد و منافذش كمتر بود و همچنين سرداب‌ها و شيب زمين‌هاى خنك و وسيع ؛ چه در حين حرارت روى زمين ، زير زمين سرد شود و در برودت برعكس ؛ به جهت حقن حرارت ابخره از برد خارج . و اگر بادگيرهاى خنك باشد كه كثرت باد مشوش نسازد هم نيكو بود و خان‌هايى كه بر ممر باد آن خار اشترى گرفته باشند و آب بر وى زده و مواضعى كه برف و يخ بسيار در آن حاضر ساخته باشند بسى نيكو بود . و ديگر به تعديل اكل و شرب بود چنانچه در بحث غذا و آب معلوم شد . و طريق نيكو خنك ساختن مسكن ديگر هم به تقريب مذكور گردد . تدبير خنكى هوا نخست تلبس به لباس‌هاى مويى و پنبه‌دار نو و سكون در مقام‌هاى گرم چون شيب زمين‌ها و تنوردان‌ها و جوار آتش بود . و ديگر به خوردن اطعمه گرم و ادويه گرم‌كننده معتاد . تدبير ترى هوا نخست به سكون بود در محل‌هاى خشك و لبس البسه خشكىفزا از پشمينه‌ها . و ديگر به تقليل استعمال مرطبات و مرخيات و حذر از مواضع نمناك و خوردن غذاهاى خشك معتاد و ادويه خشك‌كننده معتاده . تدبير خشكى هوا نخست به سكون بود در مواضع مرطب چون حوض خانه‌ها و كنار جوىبارها و بستان‌هاى پرآب و تلبس لباس‌هاى كتان . و ديگر به استعمال اغذيه و اشربه و فواكه مرطبه . تدبير هواى به غايت نمناك به خشك و گرم داشتن تن و به رياضات قويه و خشك داشتن مسكن بود ، چنانچه در مواضعى كه گچ و ساروج كرده باشند نشيند و گاهى كه نم زياده باشد به آتش خشك سازند هم مسكن و هم رخوت را . و جهت رفع تعفن نمناك بخورات ترياقيه گاه‌گاه به كار دارند و غذاهاى خشك خورند چون كباب و نخود و گندم بريان و پلاو خشك و اشباه آن از معتاد . و از آب بسيار خوردن و از فواكه و ترشىها پرهيز اولى بود و از لبنيات نيز مطلقا و همچنين از شربت هاى قابض . و اگر حوالى دريابار بود ، سركه خوردن لازم باشد به تخصيص افشله و همچنين سير و گندنا و پياز بسيار و ادويه خشكىفزا چون جوزبوا و اشباه آن مداومت كردن نافع آيد و حذر از چنين هوا واجب بود . تدبير هواى منتن به استشمام عطريات و ازهار ترياقيه و مقويه قلب و بخورات ترياقيه عطر على الدوام بود . و تدبير هواى فاسد و متغير از مرور بر آجام و مباقل