اغذيه دهند كه رطوبات و لزوجت كمتر داشته باشد و يا به جلا زداينده بود و بعد از آن ادويه دهند كه در اعماق جسد در روند و اصلاح سطوح آن به نوعى كه مضرتى نرساند كنند به زداييدن و تجفيف و تحليل و تفتيح و دباغت و تقويت و از خارج نيز ادهان و آب‌هاى مقوى از عصارات و طبيخ‌هاى مناسب به كار دارند تا قوت‌ها باز به حركت آيند و ضعف پديد نيايد و بىشك چون اين رعايت موافق افتد موى دير سفيد شود و اعراض پيرى ديرتر به ظهور رسد و اگر پيران را چنين رعايتى كنند فى الجمله لذتى از حيات داشته باشند و الا به غايت معذب باشند . و علاج امراضى كه ايشان را بسيار افتد از سبب سدد كبد و آلات تنفس و درد اعصاب و مفاصل و زلق الامعا و سوء الهضم ناطبيعى و برد معده و بىخوابى و اعيا و تشنج و فتور حواس و اشباه آن و همچنين علاج امراضى كه گاهى على العموم افتد جمله را از محلش چنانچه مناسب ايشان بود استخراج بايد كرد و ليكن در علاج ايشان چنانچه در جوانان طمع توان كردن از سرعت برء مرض و باز آمدن قوا به اهتمام و اشباه آن نبايد كردن و از عنف و تكليف دور بايد بودن و رفق بايد نمودن و دواهاى قوى جهت ضعف قوت ايشان دور بايد داشتن . تدبير ناقهان بدان‌كه ناقه كسى بود كه از مرضى كه داشت خلاصى شده باشد و هنوز به حال صحتى كه قبل از اين داشت نيامده بود و اگر از آن مرض رسته به مرض ديگر گرفتار شده باشد و با خود بعضى از اعراض مرض سابق باقى بوده او را ناقه حقيقى نتوان گفتن بلكه مريض بود به مرض ديگر انتقالى يا غير انتقالى و اين قسم اخير را ناقه بالنسبه توان گفتن . اما ناقه حقيقى بايد كه مدتى بر آن پرهيز و تدبير مفيد كه در بيمارى كرده بود و بدان صحت يافته قرار گيرد ، اقلا يك هفته تا مدت بحران بزرگ بر وى بگذرد و اگر به مزيد قوتى در غذا احتياج افتد از لحوم مناسب نازك و مرغوب معتاد اضافه كنند و ناقه را به هيچ عادتى از دوا و غذا و رياضات و افعالى كه در حال صحت داشت جز به تدريج باز نشايد رفتن . و بر غذا و بر شراب و دواى ضد مرض هم بسيار مبالغه نشايد كردن كه مبادا مزاج بگردد و بيمارى ضد بيمارى اول پديد آيد و حدوث گرانى زبان و لقوه و فالج و قولنج و صرع و شقيقه و سكته و حكه تن و صداع لازم و اشباه اين‌ها از مبالغه تدبيرات به ضد در اواخر مرض و در نقاهت بسيار واقع است و لهذا اولى آن بود كه از معتاد چيزى كه مناسب باشد اندك‌اندك اختيار نمايد و اگر به دواى ماسك قوت مثل حب الشفا صحت يافته باشد ، به همان اوقات و دستور اندك اعتماد نمايد . و بايد كه در طعام و آب چندان تاخير كنند كه سخت گرسنه و خوب تشنه شود و به هيچ حال خود را از طعام و آب تمام سير نسازد . و آن را كه اشتها بسيار گردد و غذا بيشتر خواهد ، اولى آن بود كه به دفعات خورد كه بيشتر نكس از امتلاء و بدى هضم افتد . و آب سخت سرد ناقه را زيان دارد زيرا كه احشا را ضعيف كند به تخصيص كسى را كه پيه در درون كم شده و قوت‌ها فتور يافته و بيم باشد كه تشنج پديد آيد . و بسيار ديده‌اند كه ناقه آب سخت سرد به يك بار نيك در كشيده و در ساعت هلاك شده جهت اطفاء و افناى حرارت ضعيفه . و بايد كه در تقويت به مقويات گرم مبالغه نكند كه