بهاء الدوله رازى ( بهاء الدين بن مير قوام الدين )
131
خلاصة التجارب ( طبع جديد )
به عسل معجون كنند و هر شب مقدار جوزى بدهند . و بگيرند بار درخت اورس كه بعضى آن را ارجه گويند و بكوبند و بپزند نرم و در ميان حلوا كنند و هر شب مقدارى به دو بخورانند . و اگر در وقت خواب كودك را بول كردن فرمايند و در ميان خواب تكليف بول كردن كنند و چند نوبت او را در جنبانند و بيدار كنند و گويند بول نكنى و گاهى او را زور تخويف و لت كرده باشند اين عادت از او برود بىداروها به تخصيص كه شبها چيزى كه مدد بول باشد ندهند و مجرب است . و چندين كودك سه چهار ساله بدين تدبير ترك آن خوى كردند . و اگر علت قوى شود ، شبها و آخر روز او را لختى گرسنه و تشنه بايد داشتن و همچنان خواب فرمودن و چيزى كه گرمكننده و مقوى مثانه باشد مثل آنچه ذكر كرده شد خورانيدن صباح و شام و اين اعمال ديگر كردن . حكايت : و گويند كه شخصى را يك دو سير تخم شاتره با يك مازوى خام سوده در عسل آب خورانيدن ، اين علت از او بر طرف شد . و جامهء خواب گرم و حركت در آخر روز و بر چيزى گرم نشستن جمله نافع بود . و از خربزه و چيزهاى سردى و ترىفزا پرهيز واجب بود . و اگر كودك رسيده باشد و مادينه بود ، از معاجين گرم قدرى بر بالاى طعام بايد دادن و مداومت قدرى جوزبوا خوردن فرمودن و همه طعامهاى كمترشى و كم آب دادن ، چندانكه عادت آن طفل از او بر طرف شود . و بسيار را ديدم كه تا بالغ نشدند ترك نكردند و هر علاجى كه مىكردند زياده فايده نداشت . و گفتهاند كه مرمكى ربع درهم هر صباح با شراب دادن نافع باشد . و همچنين نانى كه در خمير آن اندك زبل كبوتر مخفى كرده باشند دادن فايدهء تمام بخشد و دماغ خرگوش و يا گردهء خرگوش خشك كرده سوده با شكر شبها دادن مفيد آيد . و اكثر تخمهاى برشته و با قند سوده مثل تخم خشخاش و تخم كنب و گندم و تخم كتان و تخم ريحان دادن و همچنين اكثر مغزهاى برشته چون فندق و پسته و يا غير چون بنه و فستق و شاهبلوط و جوز و نارجيل با شكر دادن منفعت رساننده است و اللّه اعلم . دشوار برآمدن بول آنچه سبب آن سنگ و ريگ مثانه و يا گرده بود ، علاج آن است كه روغن بر زهار و گردهء او مىمالند و در احليل او مىچكانند . و از غذاهاى مولد سنگ مرضعه و مريض را حذر مىفرمايند . و حجر اليهود به آب سوده ، فتيلهء كاغذ بدان بيالايند و در سوراخ ذكر او فرستند و بگيرند بيخ خبازى و همچنين برگ وى و برگ و بيخ خطمى و برگ و بيخ خولنجان و شاخ و بيخ خار و خسك و بابونه و جمله را نيم كوفته و در آب بسيار بجوشانند و مريض را در آن نشانند و بايد كه ظرف گشاده بود و دوا بسيار و به گرمى مايل . و مريض چون در آن نشيند ، آب تا ناف و كمرگاه او باشد و در شبانهروزى دو سه نوبت بنشاند ، چندانكه آب سرد شود و ديگر كرت گرم مىكند و بعد آب زن ، بدن او را هر نوبت خشك كنند و روغن مذكور به دستور مذكور مىمالند و نيم دانگ مغز سر عكه يا كلاغ پيسه در شير حل كرده بخورانند نافع آيد و به احليل اندرون نهادن و چكانيدن هم مفيد باشد . و چون قوت بسيار دارد از اين بيشتر شربت آن را نتوان دادن .